Var 23 · The Dust of the Saints' Feet

ਸਤਿ ਰੂਪ ਗੁਰੁ ਦਰਸਨੋ ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮ ਅਚਰਜੁ ਦਿਖਾਇਆ। ਸਤਿਨਾਮੁ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖੁ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਪਰਮੇਸਰੁ ਧਿਆਇਆ। ਸਤਿਗੁਰ ਸਬਦ ਗਿਆਨੁ ਸਚੁ ਅਨਹਦ ਧੁਨਿ ਵਿਸਮਾਦੁ ਸੁਣਾਇਆ। ਗੁਰਮੁਖਿ ਪੰਥੁ ਚਲਾਇਓਨੁ ਨਾਮੁ ਦਾਨੁ ਇਸਨਾਨੁ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ। ਗੁਰ ਸਿਖ ਦੇ ਗੁਰ ਸਿਖ ਕਰਿ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸਚੁਖੰਡੁ ਵਸਾਇਆ। ਸਚੁ ਰਾਸਿ ਰਹਰਾਸਿ ਦੇ ਸਤਿਗੁਰ ਸਿਖ ਦੇ ਪੈਰੀ ਪਾਇਆ। ਚਰਣ ਕਵਲ ਪ੍ਰਤਾਪ ਜਣਾਇਆ ॥੧॥

sat rūp gur darasano pūran braham acharaj dikhāiā | satinām karatā purakh pārabraham paramesar dhiāiā | satigur sabad giān sach anahad dhun visamād suṇāiā | guramukh panth chalāion nām dān isanān driṛāiā | gur sikh de gur sikh kar sādhasaṅgat sachukhaṇḍ vasāiā | sach rās raharās de satigur sikh de pairī pāiā | charaṇ kaval pratāp jaṇāiā |1|

The Guru's face is the very form of Truth — the perfect Brahm showed a wonder. Satnam, the Creator-Being, the Highest One, the Lord beyond all — on Him he meditated. The knowledge of the True Guru's Word is true; the melody no one plays, a wonder, he sounded. He set the Gurmukh path going; the Name, the giving and the clean living he made firm. Making Gursikhs out of Gursikhs, he settled the holy company, the land of truth. Giving the capital of Truth as provision, the True Guru laid the Sikh at His feet. He made the glory of the lotus feet known.

ਤੀਰਥ ਨ੍ਹਾਤੈ ਪਾਪ ਜਾਨਿ ਪਤਿਤ ਉਧਾਰਣ ਨਾਉ ਧਰਾਇਆ। ਤੀਰਥ ਹੋਨ ਸਕਾਰਥੇ ਸਾਧ ਜਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸਨ ਪਾਇਆ। ਸਾਧ ਹੋਏ ਮਨ ਸਾਧਿਕੈ ਚਰਣ ਕਵਲ ਗੁਰ ਚਿਤਿ ਵਸਾਇਆ। ਉਪਮਾ ਸਾਧ ਅਗਾਧਿ ਬੋਧ ਕੋਟ ਮਧੇ ਕੋ ਸਾਧੁ ਸੁਣਾਇਆ। ਗੁਰਸਿਖ ਸਾਧ ਅਸੰਖ ਜਗਿ ਧਰਮਸਾਲ ਥਾਇ ਥਾਇ ਸੁਹਾਇਆ। ਪੈਰੀ ਪੈ ਪੈਰ ਧੋਵਣੇ ਚਰਣੋਦਕੁ ਲੈ ਪੈਰੁ ਪੁਜਾਇਆ। ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੁਖ ਫਲੁ ਅਲਖੁ ਲਖਾਇਆ ॥੨॥

tīrath nhātai pāp jān patit udhāraṇ nāu dharāiā | tīrath hon sakārathe sādh janān dā darasan pāiā | sādh hoe man sādhikai charaṇ kaval gur chit vasāiā | upamā sādh agādh bodh koṭ madhe ko sādh suṇāiā | gurasikh sādh asaṅkh jag dharamasāl thāi thāi suhāiā | pairī pai pair dhovaṇe charaṇodak lai pair pujāiā | guramukh sukh phal alakh lakhāiā |2|

Bathing at a holy place washes sin away, they say — and 'lifter of the fallen' is its name. But holy places are made fruitful by the sight of holy people. The holy become holy by disciplining the mind and setting the Guru's lotus feet in the heart. The praise of the holy is wisdom past sounding — out of millions, they say, one is a holy one. The Gursikh holy are past counting in the world, gracing houses of worship place by place. Falling at the feet, they wash the feet, and drink that water to honour them. The Gurmukh's fruit of joy shows the unseen.

ਪੰਜਿ ਤਤ ਉਤਪਤਿ ਕਰ ਗੁਰਮੁਖਿ ਧਰਤੀ ਆਪੁ ਗਵਾਇਆ। ਚਰਣ ਕਵਲ ਸਰਣਾਗਤੀ ਸਭ ਨਿਧਾਨ ਸਭੇ ਫਲ ਪਾਇਆ। ਲੋਕ ਵੇਦ ਗੁਰ ਗਿਆਨ ਵਿਚਿ ਸਾਧੂ ਧੂੜਿ ਜਗਤੁ ਤਰਾਇਆ। ਪਤਿਤ ਪੁਨੀਤ ਕਰਾਇਕੈ ਪਾਵਨ ਪੁਰਖ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਾਇਆ। ਚਰਣੋਦਕ ਮਹਿਮਾ ਅਮਿਤ ਸੇਖ ਸਹਸ ਮੁਖਿ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਇਆ। ਧੂੜੀ ਲੇਖੁ ਮਿਟਾਇਆ ਚਰਣੋਦਕ ਮਨੁ ਵਸਿਗਤਿ ਆਇਆ। ਪੈਰੀ ਪੈ ਜਗੁ ਚਰਨੀ ਲਾਇਆ ॥੩॥

pañj tat utapat kar guramukh dharatī āp gavāiā | charaṇ kaval saraṇāgatī sabh nidhān sabhe phal pāiā | lok ved gur giān vich sādhū dhūṛ jagat tarāiā | patit punīt karāikai pāvan purakh pavitr karāiā | charaṇodak mahimā amit sekh sahas mukh ant na pāiā | dhūṛī lekh miṭāiā charaṇodak man vasigat āiā | pairī pai jag charanī lāiā |3|

Making creation out of the five elements, the Gurmukh-earth loses itself. In the shelter of the lotus feet, all treasures and all fruits are won. In folk story, in Veda and in the Guru's knowledge, the dust of the holy ferries the world across. Making the fallen pure, the pure Being makes them holy. The glory of that foot-water is past measuring — Shesh the serpent, with a thousand mouths, never found its end. The dust rubbed out what was written; that water brought the mind under control. Falling at the feet, it laid the whole world at the feet.

ਚਰਣੋਦਕੁ ਹੋਇ ਸੁਰਸਰੀ ਤਜਿ ਬੈਕੁੰਠ ਧਰਤਿ ਵਿਚਿ ਆਈ। ਨਉ ਸੈ ਨਦੀ ਨੜਿੰਨਵੈ ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥਿ ਅੰਗਿ ਸਮਾਈ। ਤਿਹੁ ਲੋਈ ਪਰਵਾਣੁ ਹੈ ਮਹਾਦੇਵ ਲੈ ਸੀਸ ਚੜ੍ਹਾਈ। ਦੇਵੀ ਦੇਵ ਸਰੇਵਦੇ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਵਡੀ ਵਡਿਆਈ। ਸਣੁ ਗੰਗਾ ਬੈਕੁੰਠ ਲਖ ਲਖ ਬੈਕੁੰਠ ਨਾਥਿ ਲਿਵ ਲਾਈ। ਸਾਧੂ ਧੂੜਿ ਦੁਲੰਭ ਹੈ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਰਣਾਈ। ਚਰਣ ਕਵਲ ਦਲ ਕੀਮ ਨ ਪਾਈ ॥੪॥

charaṇodak hoi surasarī taj baikuṇṭh dharat vich āī | nau sai nadī naṛinnavai aṭhasaṭh tīrath aṅg samāī | tihu loī paravāṇ hai mahādev lai sīs chaṛhāī | devī dev sarevade jai jai kār vaḍī vaḍiāī | saṇ gaṅgā baikuṇṭh lakh lakh baikuṇṭh nāth liv lāī | sādhū dhūṛ dulambh hai sādhasaṅgat satigur saraṇāī | charaṇ kaval dal kīm na pāī |4|

That foot-water became the Ganga; leaving heaven, it came down to the earth. Nine hundred and ninety-nine rivers and sixty-eight holy places merged into its body. Accepted in the three worlds, Mahadev carried it on his head. Gods and goddesses serve it; great is its glory, hail upon hail. Along with the Ganga, a hundred thousand heavens — and the Lord fixed His love on it. The dust of the holy is rare; the holy company is the True Guru's shelter. The petal of the lotus feet — no price is found for it.

ਚਰਣ ਸਰਣਿ ਜਿਸੁ ਲਖਮੀ ਲਖ ਕਲਾ ਹੋਇ ਲਖੀ ਨ ਜਾਈ। ਰਿਧਿ ਸਿਧਿ ਨਿਧਿ ਸਭ ਗੋਲੀਆਂ ਸਾਧਿਕ ਸਿਧ ਰਹੇ ਲਪਟਾਈ। ਚਾਰਿ ਵਰਨ ਛਿਅ ਦਰਸਨਾ ਜਤੀ ਸਤੀ ਨਉ ਨਾਥ ਨਿਵਾਈ। ਤਿੰਨ ਲੋਅ ਚੌਦਹ ਭਵਨ ਜਲਿ ਥਲਿ ਮਹੀਅਲ ਛਲੁ ਕਰਿ ਛਾਈ। ਕਵਲਾਸਣੁ ਕਵਲਾਪਤੀ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸਰਣਾਗਤਿ ਆਈ। ਪੈਰੀ ਪੈ ਪਾਖਾਕ ਹੋਇ ਆਪੁ ਗਵਾਇ ਨ ਆਪੁ ਗਣਾਈ। ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੁਖ ਫਲੁ ਵਡੀ ਵਡਿਆਈ ॥੫॥

charaṇ saraṇ jis lakhamī lakh kalā hoi lakhī na jāī | ridh sidh nidh sabh golīān sādhik sidh rahe lapaṭāī | chār varan chhia darasanā jatī satī nau nāth nivāī | tinn loa chaudah bhavan jal thal mahīal chhal kar chhāī | kavalāsaṇ kavalāpatī sādhasaṅgat saraṇāgat āī | pairī pai pākhāk hoi āp gavāi na āp gaṇāī | guramukh sukh phal vaḍī vaḍiāī |5|

He at whose feet the goddess of wealth takes shelter — her hundred thousand arts cannot be counted. Wealth-powers, miracle powers and treasure are all her servants; masters and seekers cling to her. The four castes, the six schools, those who keep celibate, the truthful, the nine Nath yogis — to her they bow. The three worlds, the fourteen realms, water, land and earth she spread over with illusion. And the lotus-throned One, the Lord of that goddess, came to the shelter of the holy company. Falling at the feet, becoming their dust, losing himself, he makes no show of himself. The Gurmukh's fruit of joy is a great glory.

ਬਾਵਨ ਰੂਪੀ ਹੋਇ ਕੈ ਬਲਿ ਛਲਿ ਅਛਲਿ ਆਪੁ ਛਲਾਇਆ। ਕਰੋਂ ਅਢਾਈ ਧਰਤਿ ਮੰਗਿ ਪਿਛੋ ਦੇ ਵਡ ਪਿੰਡੁ ਵਧਾਇਆ। ਦੁਇ ਕਰੁਵਾ ਕਰਿ ਤਿੰਨਿ ਲੋਅ ਬਲਿ ਰਾਜੇ ਫਿਰਿ ਮਗਰੁ ਮਿਣਾਇਆ। ਸੁਰਗਹੁ ਚੰਗਾ ਜਾਣਿ ਕੈ ਰਾਜੁ ਪਤਾਲ ਲੋਕ ਦਾ ਪਾਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਿਸਨੁ ਮਹੇਸੁ ਤ੍ਰੈ ਭਗਤ ਵਛਲ ਦਰਵਾਨ ਸਦਾਇਆ। ਬਾਵਨ ਲਖ ਸੁ ਪਾਵਨਾ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਰਜ ਇਛ ਇਛਾਇਆ। ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਗੁਰ ਚਰਨ ਧਿਆਇਆ ॥੬॥

bāvan rūpī hoi kai bal chhal achhal āp chhalāiā | karon aḍhāī dharat maṅg pichho de vaḍ piṇḍ vadhāiā | dui karuvā kar tinn loa bal rāje phir magar miṇāiā | suragahu chaṅgā jāṇ kai rāj patāl lok dā pāiā | brahamā bisan mahes trai bhagat vachhal daravān sadāiā | bāvan lakh su pāvanā sādhasaṅgat raj ichh ichhāiā | sādhasaṅgat gur charan dhiāiā |6|

Becoming the dwarf, He outwitted Bali, who could not be outwitted, and let Himself be outwitted in return. Begging two and a half steps of earth, He then swelled His body vast. Taking the three worlds in two strides, He then measured out King Bali's own back. Thinking it better than heaven, He took the kingdom of the world below. Brahma, Vishnu and Mahesh, the three — the lover of His devotees made them doorkeepers. The dust of the holy company fulfils every desire of countless pure ones. In the holy company, the Guru's feet are meditated on.

ਸਹਸ ਬਾਹੁ ਜਮਦਗਨਿ ਘਰਿ ਹੋਇ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਆਇਆ। ਕਾਮਧੇਣੁ ਲੋਭਾਇ ਕੈ ਜਮਦਗਨੈ ਦਾ ਸਿਰੁ ਵਢਵਾਇਆ। ਪਿਟਦੀ ਸੁਣਿ ਕੈ ਰੇਣੁਕਾ ਪਰਸਰਾਮ ਧਾਈ ਕਰਿ ਧਾਇਆ। ਇਕੀਹ ਵਾਰ ਕਰੋਧ ਕਰਿ ਖਤ੍ਰੀ ਮਾਰਿ ਨਿਖਤ੍ਰ ਗਵਾਇਆ। ਚਰਣ ਸਰਣਿ ਫੜਿ ਉਬਰੇ ਦੂਜੈ ਕਿਸੈ ਨ ਖੜਗੁ ਉਚਾਇਆ। ਹਉਮੈ ਮਾਰਿ ਨ ਸਕੀਆ ਚਿਰੰਜੀਵ ਹੁਇ ਆਪੁ ਜਣਾਇਆ। ਚਰਣ ਕਵਲ ਮਕਰੰਦੁ ਨ ਪਾਇਆ ॥੭॥

sahas bāhu jamadagan ghar hoi parāhuṇachārī āiā | kāmadheṇ lobhāi kai jamadaganai dā sir vaḍhavāiā | piṭadī suṇ kai reṇukā parasarām dhāī kar dhāiā | ikīh vār karodh kar khatrī mār nikhatr gavāiā | charaṇ saraṇ phaṛ ubare dūjai kisai na khaṛag uchāiā | haumai mār na sakīā chirañjīv hui āp jaṇāiā | charaṇ kaval makarand na pāiā |7|

Sahasrabahu came as a guest to the house of the sage Jamadagni. Coveting the wish-granting cow, he had Jamadagni's head cut off. Hearing his mother Renuka wailing, Parasram rushed out in fury. Twenty-one times in his rage he slew the warriors and cleared the earth of them. Those who took hold of the shelter of the feet were saved; against them he never raised his sword. But he could not conquer his own pride; becoming immortal, he made a show of himself. He never found the honey of the lotus feet.

ਰੰਗ ਮਹਲ ਰੰਗ ਰਾਗ ਵਿਚਿ ਦਸਰਥੁ ਕਉਸਲਿਆ ਰਲੀਆਲੇ। ਮਤਾ ਮਤਾਇਨਿ ਆਪ ਵਿਚਿ ਚਾਇ ਚਈਲੇ ਖਰੇ ਸੁਖਾਲੇ। ਘਰਿ ਅਸਾੜੈ ਪੁਤੁ ਹੋਇ ਨਾਉ ਕਿ ਧਰੀਐ ਬਾਲਕ ਬਾਲੇ। ਰਾਮ ਚੰਦੁ ਨਾਉ ਲੈਂਦਿਆਂ ਤਿੰਨਿ ਹਤਿਆ ਤੇ ਹੋਇ ਨਿਰਾਲੇ। ਰਾਮ ਰਾਜ ਪਰਵਾਣ ਜਗਿ ਸਤ ਸੰਤੋਖ ਧਰਮ ਰਖਵਾਲੇ। ਮਾਇਆ ਵਿਚਿ ਉਦਾਸ ਹੋਇ ਸੁਣੈ ਪੁਰਾਣੁ ਬਸਿਸਟੁ ਬਹਾਲੇ। ਰਾਮਾਇਣੁ ਵਰਤਾਇਆ ਸਿਲਾ ਤਰੀ ਪਗ ਛੁਹਿ ਤਤਕਾਲੇ। ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਪਗ ਧੂੜਿ ਨਿਹਾਲੇ ॥੮॥

raṅg mahal raṅg rāg vich dasarath kausaliā ralīāle | matā matāin āp vich chāi chaīle khare sukhāle | ghar asāṛai put hoi nāu ki dharīai bālak bāle | rām chand nāu laindiān tinn hatiā te hoi nirāle | rām rāj paravāṇ jag sat santokh dharam rakhavāle | māiā vich udās hoi suṇai purāṇ basisaṭ bahāle | rāmāiṇ varatāiā silā tarī pag chhuh tatakāle | sādhasaṅgat pag dhūṛ nihāle |8|

In the pleasure-palace, in colour and song, Dasrath and Kausalya took their joys. Talking it over together, delighted and eager, at ease: 'A son is born in our house — what name shall we give the child?' Taking the name 'Ramchandra', they became free of the three sorrows. Ram's reign is honoured in the world — a guardian of truth, contentment and right living. Free in the middle of maya, he seats the sage Vasishtha and hears the old stories. He spread the Ramayan; and the stone was ferried across, touched by his foot in an instant. The dust of the feet of the holy company sees everything.

ਕਿਸਨ ਲੈ ਅਵਤਾਰੁ ਜਗਿ ਮਹਮਾ ਦਸਮ ਸਕੰਧੁ ਵਖਾਣੈ। ਲੀਲਾ ਚਲਤ ਅਚਰਜ ਕਰਿ ਜੋਗੁ ਭੋਗ ਰਸ ਰਲੀਆ ਮਾਣੈ। ਮਹਾ ਭਾਰਥੁ ਕਰਵਾਇਓਨੁ ਕੈਰੋ ਪਾਂਡੋ ਕਰਿ ਹੈਰਾਣੈ। ਇੰਦ੍ਰਾਦਿਕ ਬ੍ਰਹਮਾਦਿਕਾ ਮਹਿਮਾ ਮਿਤਿ ਮਿਰਜਾਦ ਨ ਜਾਣੈ। ਮਿਲੀਆ ਟਹਲਾ ਵੰਡਿ ਕੈ ਜਗਿ ਰਾਜਸੂ ਰਾਜੇ ਰਾਣੈ। ਮੰਗ ਲਈ ਹਰਿ ਟਹਲ ਏਹ ਪੈਰ ਧੋਇ ਚਰਣੋਦਕੁ ਮਾਣੈ। ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਸਿਞਾਣੈ ॥੯॥

kisan lai avatār jag mahamā dasam sakandh vakhāṇai | līlā chalat acharaj kar jog bhog ras ralīā māṇai | mahā bhārath karavāion kairo pāṇḍo kar hairāṇai | indrādik brahamādikā mahimā mit mirajād na jāṇai | milīā ṭahalā vaṇḍ kai jag rājasū rāje rāṇai | maṅg laī har ṭahal eh pair dhoi charaṇodak māṇai | sādhasaṅgat gur sabad siñāṇai |9|

Krishna came down to earth; the tenth book tells his glory. Doing wonderful plays, he enjoyed yoga, pleasure, sweetness and delight. He had the Mahabharat waged, astonishing the Kauravas and the Pandavas. Indra and Brahma and the rest do not know the measure or the limit of his glory. Sharing out the tasks at the great royal sacrifice among kings and queens, he begged for the Lord's own work — this: to wash the feet and enjoy that water. In the holy company he knew the Guru's Word.

ਮਛ ਰੂਪ ਅਵਤਾਰੁ ਧਰਿ ਪੁਰਖਾਰਥੁ ਕਰਿ ਵੇਦ ਉਧਾਰੇ। ਕਛੁ ਰੂਪ ਹੁਇ ਅਵਤਰੇ ਸਾਗਰੁ ਮਥਿ ਜਗਿ ਰਤਨ ਪਸਾਰੇ। ਤੀਜਾ ਕਰਿ ਬੈਰਾਹ ਰੂਪੁ ਧਰਤਿ ਉਧਾਰੀ ਦੈਤ ਸੰਘਾਰੇ। ਚਉਥਾ ਕਰਿ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪੁ ਅਸੁਰੁ ਮਾਰਿ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦਿ ਉਬਾਰੇ। ਇਕਸੈ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਚਿ ਦਸ ਅਵਤਾਰ ਲਏ ਅਹੰਕਾਰੇ। ਕਰਿ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਕਰੋੜਿ ਜਿਨਿ ਲੂੰਅ ਲੂੰਅ ਅੰਦਰਿ ਸੰਜਾਰੇ। ਲਖ ਕਰੋੜਿ ਇਵੇਹਿਆ ਓਅੰਕਾਰ ਅਕਾਰ ਸਵਾਰੇ। ਚਰਣ ਕਮਲ ਗੁਰ ਅਗਮ ਅਪਾਰੇ ॥੧੦॥

machh rūp avatār dhar purakhārath kar ved udhāre | kachh rūp hui avatare sāgar math jag ratan pasāre | tījā kar bairāh rūp dharat udhārī dait saṅghāre | chauthā kar narasiṅgh rūp asur mār prahilād ubāre | ikasai hī brahamaṇḍ vich das avatār lae ahaṅkāre | kar brahamaṇḍ karoṛ jin lūan lūan andar sañjāre | lakh karoṛ ivehiā oaṅkār akār savāre | charaṇ kamal gur agam apāre |10|

Taking the fish-form, by his courage he saved the Vedas. Becoming the tortoise, he churned the ocean and spread the jewels through the world. Third, taking the boar-form, he saved the earth and killed the demon. Fourth, taking the man-lion form, he killed the demon and saved Prahlad. In one universe he came down ten times, in his pride. But the One who made millions of universes holds them in every pore of His skin. Millions upon millions of such — and Onkar adorned the forms. The Guru's lotus feet are past reaching, and boundless.

ਸਾਸਤ੍ਰ ਵੇਦ ਪੁਰਾਣ ਸਭ ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਆਖਣੁ ਆਖਿ ਸੁਣਾਵਹਿ। ਰਾਗ ਨਾਦ ਸੰਗੀਤ ਲਖ ਅਨਹਦ ਧੁਨਿ ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਗੁਣ ਗਾਵਹਿ। ਸੇਖ ਨਾਗ ਲਖ ਲੋਮਸਾ ਅਬਿਗਤਿ ਗਤਿ ਅੰਦਰਿ ਲਿਵਲਾਵਹਿ। ਬ੍ਰਹਮੇ ਬਿਸਨੁ ਮਹੇਸ ਲਖ ਗਿਆਨੁ ਧਿਆਨੁ ਤਿਲੁ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਵਹਿ। ਦੇਵੀ ਦੇਵ ਸਰੇਵਦੇ ਅਲਖ ਅਭੇਵ ਨ ਸੇਵ ਪੁਜਾਵਹਿ। ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਮਛੰਦ੍ਰ ਲਖ ਸਾਧਿਕ ਸਿਧਿ ਨੇਤ ਕਰਿ ਧਿਆਵਹਿ। ਚਰਣ ਕਮਲ ਗੁਰੁ ਅਗਮ ਅਲਾਵਹਿ ॥੧੧॥

sāsatr ved purāṇ sabh suṇ suṇ ākhaṇ ākh suṇāvah | rāg nād saṅgīt lakh anahad dhun suṇ suṇ guṇ gāvah | sekh nāg lakh lomasā abigat gat andar livalāvah | brahame bisan mahes lakh giān dhiān til ant na pāvah | devī dev sarevade alakh abhev na sev pujāvah | gorakh nāth machhandr lakh sādhik sidh net kar dhiāvah | charaṇ kamal gur agam alāvah |11|

The law-books, the Vedas and the old holy stories all, hearing and hearing, recite their telling. Melody, tune and music, a hundred thousand of them — hearing that unplayed strain, they sing His praise. Shesh the serpent, and a hundred thousand sages like Lomas, fix their love on the state of the Hidden One. Brahma, Vishnu and Mahesh, a hundred thousand of them, with all their knowledge and meditation, never find a seed's weight of His end. Gods and goddesses serve the unseen and unknowable — and their service never reaches Him. Gorakh, Machhendra, and a hundred thousand seekers and masters meditate, saying 'not this'. They speak of the Guru's lotus feet as past all reaching.

ਮਥੈ ਤਿਵੜੀ ਬਾਮਣੈ ਸਉਹੇ ਆਏ ਮਸਲਤਿ ਫੇਰੀ। ਸਿਰੁ ਉਚਾ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਿ ਵਲ ਦੇ ਪਗ ਵਲਾਏ ਡੇਰੀ। ਅਖੀਂ ਮੂਲਿ ਨ ਪੂਜੀਅਨਿ ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖਨਿ ਮੇਰੀ ਤੇਰੀ। ਨਕੁ ਨ ਕੋਈ ਪੂਜਦਾ ਖਾਇ ਮਰੋੜੀ ਮਣੀ ਘਨੇਰੀ। ਉਚੇ ਕੰਨ ਨ ਪੂਜੀਅਨਿ ਉਸਤਤਿ ਨਿੰਦਾ ਭਲੀ ਭਲੇਰੀ। ਬੋਲਹੁ ਜੀਭ ਨ ਪੂਜੀਐ ਰਸ ਕਸ ਬਹੁ ਚਖੀ ਦੰਦ ਘੇਰੀ। ਨੀਵੇ ਚਰਣ ਪੂਜ ਹਥ ਕੇਰੀ ॥੧੨॥

mathai tivaṛī bāmaṇai sauhe āe masalat pherī | sir uchā ahaṅkār kar val de pag valāe ḍerī | akhīn mūl na pūjīan kar kar vekhan merī terī | nak na koī pūjadā khāi maroṛī maṇī ghanerī | uche kann na pūjīan usatat nindā bhalī bhalerī | bolahu jībh na pūjīai ras kas bahu chakhī dand gherī | nīve charaṇ pūj hath kerī |12|

A frown on the Brahmin's brow — meeting face to face, he changes his advice. The head, held high in pride, folds and tucks in its legs. Nobody worships the eyes, though they look about at 'mine and yours'. Nobody worships the nose, that swallows its own snot. Nobody worships the high ears, hearing praise and slander, good and bad. Nobody worships the speaking tongue, that tastes flavours, ringed round by teeth. It is the lowly feet that the hand worships.

ਹਸਤਿ ਅਖਾਜੁ ਗੁਮਾਨ ਕਰਿ ਸੀਹੁ ਸਤਾਣਾ ਕੋਇ ਨ ਖਾਈ। ਹੋਇ ਨਿਮਾਣੀ ਬਕਰੀ ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਵਡਿਆਈ ਪਾਈ। ਮਰਣੈ ਪਰਣੈ ਮੰਨੀਐ ਜਗਿ ਭੋਗਿ ਪਰਵਾਣੁ ਕਰਾਈ। ਮਾਸੁ ਪਵਿਤ੍ਰ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਨੋ ਆਂਦਹੁ ਤਾਰ ਵੀਚਾਰਿ ਵਜਾਈ। ਚਮੜੇ ਦੀਆ ਕਰਿ ਜੁਤੀਆ ਸਾਧੂ ਚਰਣ ਸਰਣਿ ਲਿਵਲਾਈ। ਤੂਰ ਪਖਾਵਜ ਮੜੀਦੇ ਕੀਰਤਨੁ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸੁਖਦਾਈ। ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸਤਿਗੁਰ ਸਰਣਾਈ ॥੧੩॥

hasat akhāj gumān kar sīhu satāṇā koi na khāī | hoi nimāṇī bakarī dīn dunī vaḍiāī pāī | maraṇai paraṇai mannīai jag bhog paravāṇ karāī | mās pavitr grihasat no āndahu tār vīchār vajāī | chamaṛe dīā kar jutīā sādhū charaṇ saraṇ livalāī | tūr pakhāvaj maṛīde kīratan sādhasaṅgat sukhadāī | sādhasaṅgat satigur saraṇāī |13|

The elephant is not eaten, in its pride; and nobody eats the mighty lion. But the humble goat wins greatness in faith and in the world. At a death and at a wedding it is honoured, accepted for the offering and the feast. Its meat is pure for the householder; its gut is drawn out to make the sounding string. Of its hide are made the shoes for the holy one's feet, fixed in love at the shelter of the feet; and drums and tabors are covered with it — the kirtan of the holy company gives joy. The holy company is the True Guru's shelter.

ਸਭ ਸਰੀਰ ਅਕਾਰਥੇ ਅਤਿ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਸੁ ਮਾਣਸ ਦੇਹੀ। ਬਹੁ ਬਿੰਜਨ ਮਿਸਟਾਨ ਪਾਨ ਹੁਇ ਮਲ ਮੂਤ੍ਰ ਕਸੂਤ੍ਰ ਇਵੇਹੀ। ਪਾਟ ਪਟੰਬਰ ਵਿਗੜਦੇ ਪਾਨ ਕਪੂਰ ਕੁਸੰਗ ਸਨੇਹੀ। ਚੋਆ ਚੰਦਨੁ ਅਰਗਜਾ ਹੁਇ ਦੁਰਗੰਧ ਸੁਗੰਧ ਹੁਰੇਹੀ। ਰਾਜੇ ਰਾਜ ਕਮਾਂਵਦੇ ਪਾਤਿਸਾਹ ਖਹਿ ਮੁਏ ਸਭੇ ਹੀ। ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਗੁਰੁ ਸਰਣਿ ਵਿਣੁ ਨਿਹਫਲ ਮਾਣਸ ਦੇਹ ਇਵੇਹੀ। ਚਰਨ ਸਰਣਿ ਮਸਕੀਨੀ ਜੇਹੀ ॥੧੪॥

sabh sarīr akārathe at apavitr su māṇas dehī | bahu biñjan misaṭān pān hui mal mūtr kasūtr ivehī | pāṭ paṭambar vigaṛade pān kapūr kusaṅg sanehī | choā chandan aragajā hui duragandh sugandh hurehī | rāje rāj kamānvade pātisāh khah mue sabhe hī | sādhasaṅgat gur saraṇ viṇ nihaphal māṇas deh ivehī | charan saraṇ masakīnī jehī |14|

All bodies bear no fruit, and this human body is the most impure. Many dishes, sweets and drinks turn to filth, urine and foulness inside it. Silks and fine robes are spoiled; betel and camphor turn to a stench in bad company. Distilled sandal and sweet oil turn to a foul smell, robbed of their fragrance. Kings wield their reigns, and emperors — and all die clashing. Without the holy company and the Guru's shelter, this human body bears no fruit. Better is the humility of the shelter of the feet.

ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੁਖ ਫਲੁ ਪਾਇਆ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਗੁਰਸਰਣੀ ਆਏ। ਧ੍ਰੂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦੁ ਵਖਾਣੀਅਨਿ ਅੰਬਰੀਕੁ ਬਲਿ ਭਗਤਿ ਸਬਾਏ। ਸਨਕਾਦਿਕ ਜੈਦੇਉ ਜਗਿ ਬਾਲਮੀਕੁ ਸਤਿਸੰਗ ਤਰਾਏ। ਬੇਣੁ ਤਿਲੋਚਨੁ ਨਾਮਦੇਉ ਧੰਨਾ ਸਧਨਾ ਭਗਤ ਸਦਾਏ। ਭਗਤੁ ਕਬੀਰ ਵਖਾਣੀਐ ਜਨ ਰਵਿਦਾਸੁ ਬਿਦਰ ਗੁਰੁ ਭਾਏ। ਜਾਤਿ ਅਜਾਤਿ ਸਨਾਤਿ ਵਿਚਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਚਰਣ ਕਵਲ ਚਿਤੁ ਲਾਏ। ਹਉਮੈ ਮਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟੀ ਆਏ ॥੧੫॥

guramukh sukh phal pāiā sādhasaṅgat gurasaraṇī āe | dhrū prahilād vakhāṇīan ambarīk bal bhagat sabāe | sanakādik jaideu jag bālamīk satisaṅg tarāe | beṇ tilochan nāmadeu dhannā sadhanā bhagat sadāe | bhagat kabīr vakhāṇīai jan ravidās bidar gur bhāe | jāt ajāt sanāt vich guramukh charaṇ kaval chit lāe | haumai mārī pragaṭī āe |15|

The Gurmukhs won the fruit of joy, coming to the holy company, the Guru's shelter. Dhru and Prahlad are told of, Ambarik and Bali, all devotees. The Sanak sages, Jaidev in the world, Balmik — the holy company ferried them across. Beni, Trilochan, Namdev, Dhanna and Sadhna are called devotees. Bhagat Kabir is told of, Ravidas the servant, and Bidar dear to the Guru. High-born, low-born and outcaste — the Gurmukhs fixed their minds on the lotus feet. Killing their pride, they were made plain to see.

ਲੋਕ ਵੇਦ ਸੁਣਿ ਆਖਦਾ ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨੁ ਵਖਾਣੈ। ਸੁਰਗ ਲੋਕ ਸਣੁ ਮਾਤ ਲੋਕ ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਸਾਤ ਪਤਾਲੁ ਨ ਜਾਣੈ। ਭੂਤ ਭਵਿਖ ਨ ਵਰਤਮਾਨ ਆਦਿ ਮਧਿ ਅੰਤ ਹੋਏ ਹੈਰਾਣੈ। ਉਤਮ ਮਧਮ ਨੀਚ ਹੋਇ ਸਮਝਿ ਨ ਸਕਣਿ ਚੋਜ ਵਿਡਾਣੈ। ਰਜ ਗੁਣ ਤਮ ਗੁਣ ਆਖੀਐ ਸਤਿ ਗੁਣ ਸੁਣ ਆਖਾਣ ਵਖਾਣੈ। ਮਨ ਬਚ ਕਰਮ ਸਿ ਭਰਮਦੇ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸਤਿਗੁਰ ਨ ਸਿਞਾਣੈ। ਫਕੜ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਣੈ ॥੧੬॥

lok ved suṇ ākhadā suṇ suṇ giānī giān vakhāṇai | surag lok saṇ māt lok suṇ suṇ sāt patāl na jāṇai | bhūt bhavikh na varatamān ād madh ant hoe hairāṇai | utam madham nīch hoi samajh na sakaṇ choj viḍāṇai | raj guṇ tam guṇ ākhīai sat guṇ suṇ ākhāṇ vakhāṇai | man bach karam si bharamade sādhasaṅgat satigur na siñāṇai | phakaṛ hindū musalamāṇai |16|

The people hear the Veda and speak; hearing and hearing, the learned tell out knowledge; the heaven-world and the mortal world — hearing of them, they still do not know the seven worlds below; past, future and present, beginning, middle and end — and they stand astonished; high, middle and low — they cannot grasp His wonderful plays; the three qualities of nature — restless, dark and calm — they hear of, and tell their tellings; in thought, word and deed they wander, and never know the holy company and the True Guru. Empty is the talk of Hindu and of Muslim.

ਸਤਿਜੁਗਿ ਇਕੁ ਵਿਗਾੜਦਾ ਤਿਸੁ ਪਿਛੈ ਫੜਿ ਦੇਸੁ ਪੀੜਾਏ। ਤ੍ਰੇਤੈ ਨਗਰੀ ਵਗਲੀਐ ਦੁਆਪਰਿ ਵੰਸੁ ਨਰਕਿ ਸਹਮਾਏ। ਜੋ ਫੇੜੈ ਸੋ ਫੜੀਦਾ ਕਲਿਜੁਗ ਸਚਾ ਨਿਆਉ ਕਰਾਏ। ਸਤਿਜੁਗ ਸਤੁ ਤ੍ਰੇਤੈ ਜੁਗਾ ਦੁਆਪਰਿ ਪੂਜਾ ਚਾਰਿ ਦਿੜਾਏ। ਕਲਿਜੁਗਿ ਨਾਉ ਅਰਾਧਣਾ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਿ ਮੁਕਤਿ ਨ ਪਾਏ। ਜੁਗਿ ਜੁਗਿ ਲੁਣੀਐ ਬੀਜਿਆ ਪਾਪੁ ਪੁੰਨੁ ਕਰਿ ਦੁਖ ਸੁਖ ਪਾਏ। ਕਲਿਜੁਗਿ ਚਿਤਵੈ ਪੁੰਨ ਫਲ ਪਾਪਹੁ ਲੇਪੁ ਅਧਰਮੁ ਕਮਾਏ। ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੁਖ ਫਲੁ ਆਪੁ ਗਵਾਏ ॥੧੭॥

satijug ik vigāṛadā tis pichhai phaṛ des pīṛāe | tretai nagarī vagalīai duāpar vans narak sahamāe | jo pheṛai so phaṛīdā kalijug sachā niāu karāe | satijug sat tretai jugā duāpar pūjā chār diṛāe | kalijug nāu arādhaṇā hor karam kar mukat na pāe | jug jug luṇīai bījiā pāp punn kar dukh sukh pāe | kalijug chitavai punn phal pāpahu lep adharam kamāe | guramukh sukh phal āp gavāe |17|

In the first age, one man's fault — and for it a whole land is seized and crushed. In the second age a city is besieged; in the third a whole dynasty is punished in hell. In the dark age, whoever offends is caught — the dark age does true justice. The first age fixed truth, the second age its rite, the third age set up worship. In the dark age it is the worship of the Name — by other deeds no freedom is found. Age by age you harvest what you sowed; by sin and by merit come sorrow and joy. In the dark age, whoever even thinks of a good deed gets its fruit, but is stained only by the wrong he actually does. The Gurmukh's fruit of joy loses the self.

ਸਤਜੁਗ ਦਾ ਅਨਿਆਉ ਵੇਖਿ ਧਉਲ ਧਰਮ ਹੋਆ ਉਡੀਣਾ। ਸੁਰਪਤਿ ਨਰਪਤਿ ਚਕ੍ਰਵੈ ਰਖਿ ਨ ਹੰਘਨਿ ਬਲ ਮਤਿ ਹੀਣਾ। ਤ੍ਰੇਤੇ ਖਿਸਿਆ ਪੈਰੁ ਇਕੁ ਹੋਮ ਜਗ ਜੁਗ ਥਾਪਿ ਪਤੀਣਾ। ਦੁਆਪੁਰਿ ਦੁਇ ਪਗ ਧਰਮ ਦੇ ਪੂਜਾ ਚਾਰ ਪਖੰਡੁ ਅਲੀਣਾ। ਕਲਿਜੁਗ ਰਹਿਆ ਪੈਰ ਇਕੁ ਹੋਇ ਨਿਮਾਣਾ ਧਰਮ ਅਧੀਣਾ। ਮਾਣੁ ਨਿਮਾਣੈ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਪਰਗਟ ਪਰਬੀਣਾ। ਗੁਰਮੁਖ ਧਰਮ ਸਪੂਰਣੁ ਰੀਣਾ ॥੧੮॥

satajug dā aniāu vekh dhaul dharam hoā uḍīṇā | surapat narapat chakravai rakh na haṅghan bal mat hīṇā | trete khisiā pair ik hom jag jug thāp patīṇā | duāpur dui pag dharam de pūjā chār pakhaṇḍ alīṇā | kalijug rahiā pair ik hoi nimāṇā dharam adhīṇā | māṇ nimāṇai satigurū sādhasaṅgat paragaṭ parabīṇā | guramukh dharam sapūraṇ rīṇā |18|

Seeing the injustice of the age, the bull that carries right living grew downcast. Indra, kings and emperors could not hold it up, weak and witless as they were. In the second age one foot slipped; fire-offerings and rites were set up to make it good. In the third age right living stood on two feet; worship-rites, mixed with pretence. In the dark age only one foot is left; humbled, right living is made subject. Honour for the lowly is the True Guru, made plain and skilled in the holy company. The Gurmukh's right living is complete, having become dust.

ਚਾਰਿ ਵਰਨ ਇਕ ਵਰਨ ਕਰਿ ਵਰਨ ਅਵਰਨ ਸਾਧਸੰਗੁ ਜਾਪੈ। ਛਿਅ ਰੁਤੀ ਛਿਅ ਦਰਸਨਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਦਰਸਨੁ ਸੂਰਜੁ ਥਾਪੈ। ਬਾਰਹ ਪੰਥ ਮਿਟਾਇ ਕੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪੰਥ ਵਡਾ ਪਰਤਾਪੈ। ਵੇਦ ਕਤੇਬਹੁ ਬਾਹਰਾ ਅਨਹਦ ਸਬਦੁ ਅਗੰਮ ਅਲਾਪੈ। ਪੈਰੀ ਪੈ ਪਾਖਾਕ ਹੋਇ ਗੁਰਸਿਖਾ ਰਹਰਾਸਿ ਪਛਾਪੈ। ਮਾਇਆ ਵਿਚਿ ਉਦਾਸ ਕਰਿ ਆਪੁ ਗਵਾਏ ਜਪੈ ਅਜਾਪੈ। ਲੰਘ ਨਿਕਥੈ ਵਰੈ ਸਰਾਪੈ ॥੧੯॥

chār varan ik varan kar varan avaran sādhasaṅg jāpai | chhia rutī chhia darasanā guramukh darasan sūraj thāpai | bārah panth miṭāi kai guramukh panth vaḍā paratāpai | ved katebahu bāharā anahad sabad agamm alāpai | pairī pai pākhāk hoi gurasikhā raharās pachhāpai | māiā vich udās kar āp gavāe japai ajāpai | laṅgh nikathai varai sarāpai |19|

Making the four castes into one caste, caste and outcaste come to know the holy company. The six seasons, the six schools — the Gurmukh's seeing sets up the sun. Rubbing out the twelve yogi sects, the Gurmukh path shines out great. Past the Vedas and the scriptures, it chants the unplayed, unreachable Word. Falling at the feet, becoming their dust, the Gursikhs know the Way. Free in the middle of maya, losing themselves, they do the chanting that is no chanting. Crossing over, it goes past both blessing and curse.

ਮਿਲਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੁਇ ਮਿਲਿ ਮਿਲਿ ਕਰਨਿ ਸਲਾਮਾਲੇਕੀ। ਜੋਗੀ ਕਰਨਿ ਅਦੇਸ ਮਿਲਿ ਆਦਿ ਪੁਰਖੁ ਆਦੇਸੁ ਵਿਸੇਖੀ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਕਰਿ ਓਨਮੋ ਓਨਮ ਨਾਰਾਇਣ ਬਹੁ ਭੇਖੀ। ਬਾਮ੍ਹਣ ਨੋ ਕਰਿ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਿ ਆਸੀਰ ਵਚਨ ਮੁਹੁ ਦੇਖੀ। ਪੈਰੀ ਪਵਣਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰ ਸਿਖਾ ਰਹਰਾਸਿ ਸਰੇਖੀ। ਰਾਜਾ ਰੰਕੁ ਬਰਾਬਰੀ ਬਾਲਕ ਬਿਰਧਿ ਨ ਭੇਦੁ ਨਿਮੇਖੀ। ਚੰਦਨ ਭਗਤਾ ਰੂਪ ਨ ਰੇਖੀ ॥੨੦॥

milade musalamān dui mil mil karan salāmālekī | jogī karan ades mil ād purakh ādes visekhī | sanniāsī kar onamo onam nārāiṇ bahu bhekhī | bāmhaṇ no kar namasakār kar āsīr vachan muhu dekhī | pairī pavaṇā satigurū gur sikhā raharās sarekhī | rājā raṅk barābarī bālak biradh na bhed nimekhī | chandan bhagatā rūp na rekhī |20|

Two Muslims meeting greet each other, 'Peace be upon you'; yogis meeting give their own greeting — homage to the First Being especially; the renouncer says 'Om, homage to Narayan', in many kinds of dress; to the Brahmin one bows, and he gives a blessing to the face he sees. But falling at the feet is the True Guru's way — and the Gursikhs' Way is the finest of all. King and beggar are equal there, child and elder — not a moment's difference. The devotees, like sandal, have no form and no mark.

ਨੀਚਹੁ ਨੀਚੁ ਸਦਾਵਣਾ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸੁ ਕਮਾਵੈ ਕੋਈ। ਤ੍ਰੈ ਵੀਹਾਂ ਦੇ ਦੰਮ ਲੈ ਇਕੁ ਰੁਪਈਆ ਹੋਛਾ ਹੋਈ। ਦਸੀ ਰੁਪਯੀਂ ਲਈਦਾ ਇਕੁ ਸੁਨਈਆ ਹਉਲਾ ਸੋਈ। ਸਹਸ ਸੁਨਈਏ ਮੁਲੁ ਕਰਿ ਲਯੈ ਹੀਰਾ ਹਾਰ ਪਰੋਈ। ਪੈਰੀ ਪੈ ਪਾਖਾਕ ਹੋਇ ਮਨ ਬਚ ਕਰਮ ਭਰਮ ਭਉ ਖੋਈ। ਹੋਇ ਪੰਚਾਇਣੁ ਪੰਜਿ ਮਾਰ ਬਾਹਰਿ ਜਾਂਦਾ ਰਖਿ ਸਗੋਈ। ਬੋਲ ਅਬੋਲੁ ਸਾਧ ਜਨ ਓਈ ॥੨੧॥੨੩॥

nīchahu nīch sadāvaṇā gur upades kamāvai koī | trai vīhān de damm lai ik rupaīā hochhā hoī | dasī rupayīn laīdā ik sunaīā haulā soī | sahas sunaīe mul kar layai hīrā hār paroī | pairī pai pākhāk hoi man bach karam bharam bhau khoī | hoi pañchāiṇ pañj mār bāhar jāndā rakh sagoī | bol abol sādh jan oī |21|23|

To be called the lowest of the low — rare is the one who lives the Guru's teaching. Take sixty small coins — one rupee outweighs them all, and they grow cheap; take ten rupees — one gold coin outweighs them and makes them light; price a thousand gold coins — and one diamond strung on a necklace outweighs them. Falling at the feet, becoming their dust, in thought, word and deed, doubt and fear are lost. Becoming the judge of the five senses, killing the five vices, he holds in what strays out. The word of the holy is the word that is never spoken — such are they.

ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥

ik oankaar satigur prasād |

One Creator. Known by the grace of the True Guru.