Var 32 · The Fool

ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਨਮੁ ਲੈ ਭੈ ਵਿਚਿ ਵਰਤੈ ਹੋਇ ਇਆਣਾ। ਗੁਰ ਸਿਖ ਲੈ ਗੁਰਸਿਖੁ ਹੋਇ ਭਾਇ ਭਗਤਿ ਵਿਚਿ ਖਰਾ ਸਿਆਣਾ। ਗੁਰਸਿਖ ਸੁਣਿ ਮੰਨੈ ਸਮਝਿ ਮਾਣ ਮਹਤਿ ਵਿਚਿ ਰਹੈ ਨਿਮਾਣਾ। ਗੁਰ ਸਿਖ ਗੁਰਸਿਖੁ ਪੂਜਦਾ ਪੈਰੀ ਪੈ ਰਹਿਰਾਸ ਲੁਭਾਣਾ। ਗੁਰ ਸਿਖ ਮਨਹੁ ਨ ਵਿਸਰੈ ਚਲਣੁ ਜਾਣਿ ਜੁਗਤਿ ਮਿਹਮਾਣਾ। ਗੁਰਸਿਖ ਮਿਠਾ ਬੋਲਣਾ ਨਿਵਿ ਚਲਣਾ ਗੁਰਸਿਖੁ ਪਰਵਾਣਾ। ਘਾਲਿ ਖਾਇ ਗੁਰਸਿਖ ਮਿਲਿ ਖਾਣਾ ॥੧॥

pahilā guramukh janam lai bhai vich varatai hoi iāṇā | gur sikh lai gurasikh hoi bhāi bhagat vich kharā siāṇā | gurasikh suṇ mannai samajh māṇ mahat vich rahai nimāṇā | gur sikh gurasikh pūjadā pairī pai rahirās lubhāṇā | gur sikh manahu na visarai chalaṇ jāṇ jugat mihamāṇā | gurasikh miṭhā bolaṇā niv chalaṇā gurasikh paravāṇā | ghāl khāi gurasikh mil khāṇā |1|

First, taking a Gurmukh birth, he lives in awe, becoming simple. Taking the Guru's teaching and becoming a Gursikh, in love and devotion he is truly wise. The Gursikh, hearing, obeying and understanding, stays lowly in the middle of honour and greatness. The Gursikh worships the Gursikh — falling at the feet, drawn to the Way. He never forgets the Gursikh in his mind — knowing he must leave, a guest in the way he lives. Sweet of speech, walking humbly — the Gursikh is accepted. Working to eat, the Gursikh eats in company, sharing what he has.

ਦਿਸਟਿ ਦਰਸ ਲਿਵ ਸਾਵਧਾਨੁ ਸਬਦ ਸੁਰਤਿ ਚੇਤੰਨੁ ਸਿਆਣਾ। ਨਾਮੁ ਦਾਨੁ ਇਸਨਾਨੁ ਦਿੜੁ ਮਨ ਬਚ ਕਰਮ ਕਰੈ ਮੇਲਾਣਾ। ਗੁਰਸਿਖ ਥੋੜਾ ਬੋਲਣਾ ਥੋੜਾ ਸਉਣਾ ਥੋੜਾ ਖਾਣਾ। ਪਰ ਤਨ ਪਰ ਧਨ ਪਰਹਰੈ ਪਰ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣਿ ਮਨਿ ਸਰਮਾਣਾ। ਗੁਰ ਮੂਰਤਿ ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਹੈ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸਮਸਰਿ ਪਰਵਾਣਾ। ਇਕ ਮਨਿ ਇਕੁ ਅਰਾਧਣਾ ਦੁਤੀਆ ਨਾਸਤਿ ਭਾਵੈ ਭਾਣਾ। ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਦੈ ਤਾਣ ਨਿਤਾਣਾ ॥੨॥

disaṭ daras liv sāvadhān sabad surat chetann siāṇā | nām dān isanān diṛ man bach karam karai melāṇā | gurasikh thoṛā bolaṇā thoṛā sauṇā thoṛā khāṇā | par tan par dhan paraharai par nindā suṇ man saramāṇā | gur mūrat gur sabad hai sādhasaṅgat samasar paravāṇā | ik man ik arādhaṇā dutīā nāsat bhāvai bhāṇā | guramukh hodai tāṇ nitāṇā |2|

Sight fixed on that face, watchful; awareness in the Word, conscious and wise. Making firm the Name, the giving and the clean living, he joins thought, word and deed together. The Gursikh speaks little, sleeps little and eats little. He leaves other people's bodies and wealth alone; and hearing others slandered, his mind is ashamed. The Guru's image is the Guru's Word; the holy company is accepted as its equal. With a single mind he worships the One, and no second; he loves God's Will. The Gurmukh, having strength, is as one with none.

ਗੁਰਮੁਖਿ ਰੰਗੁ ਨ ਦਿਸਈ ਹੋਂਦੀ ਅਖੀਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਸੋਈ। ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਮਝਿ ਨ ਸਕਈ ਹੋਂਦੀ ਕੰਨੀਂ ਬੋਲਾ ਹੋਈ। ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਬਦੁ ਨ ਗਾਵਈ ਹੋਂਦੀ ਜੀਭੈ ਗੁੰਗਾ ਗੋਈ। ਚਰਨ ਕਵਲ ਦੀ ਵਾਸੁ ਵਿਣੁ ਨਕਟਾ ਹੋਂਦੇ ਨਕਿ ਅਲੋਈ। ਗੁਰਮੁਖਿ ਕਾਰ ਵਿਹੂਣਿਆ ਹੋਂਦੀ ਕਰੀ ਲੁੰਜਾ ਦੁਖ ਰੋਈ। ਗੁਰਮਤਿ ਚਿਤਿ ਨ ਵਸਈ ਸੋ ਮਤਿ ਹੀਣੁ ਨ ਲਹਂਦਾ ਢੋਈ। ਮੂਰਖ ਨਾਲਿ ਨ ਕੋਇ ਸਥੋਈ ॥੩॥

guramukh raṅg na disaī hondī akhīn annhā soī | guramukh samajh na sakaī hondī kannīn bolā hoī | guramukh sabad na gāvaī hondī jībhai guṅgā goī | charan kaval dī vās viṇ nakaṭā honde nak aloī | guramukh kār vihūṇiā hondī karī luñjā dukh roī | guramat chit na vasaī so mat hīṇ na lahandā ḍhoī | mūrakh nāl na koi sathoī |3|

He does not see the Gurmukh's colour — he has eyes and is blind. He cannot understand the Gurmukh — he has ears and is deaf. He does not sing the Word — he has a tongue and is mute. Without the scent of the lotus feet, he has a nose and is disgraced. Empty of the Gurmukh's work, he has hands and is maimed, weeping in pain. The one in whose mind the Guru's wisdom does not live — that witless one finds no shelter. Nobody is a companion to the fool.

ਘੁੱਘੂ ਸੁਝ ਨ ਸੁਝਈ ਵਸਦੀ ਛਡਿ ਰਹੈ ਓਜਾੜੀ। ਇਲਿ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾ ਪੜ੍ਹੈ ਚੂਹੇ ਖਾਇ ਉਡੇ ਦੇਹਾੜੀ। ਵਾਸੁ ਨ ਆਵੈ ਵਾਂਸ ਨੋ ਹਉਮੈ ਅਗਿ ਨ ਚੰਦਣ ਵਾੜੀ। ਸੰਖ ਸਮੁੰਦਹੁ ਸਖਣਾ ਗੁਰਮਤਿ ਹੀਣਾ ਦੇਹ ਵਿਗਾੜੀ। ਸਿੰਮਲੁ ਬਿਰਖੁ ਨ ਸਫਲੁ ਹੋਇ ਆਪ ਗਣਾਏ ਵਡਾ ਅਨਾੜੀ। ਮੂਰਖੁ ਫਕੜਿ ਪਵੈ ਰਿਹਾੜੀ ॥੪॥

ghugghū sujh na sujhaī vasadī chhaḍ rahai ojāṛī | il paṛhāī nā paṛhai chūhe khāi uḍe dehāṛī | vās na āvai vāns no haumai ag na chandaṇ vāṛī | saṅkh samundahu sakhaṇā guramat hīṇā deh vigāṛī | simmal birakh na saphal hoi āp gaṇāe vaḍā anāṛī | mūrakh phakaṛ pavai rihāṛī |4|

The owl sees nothing — it leaves the settled place and lives in the waste. The kite, though taught, learns nothing — it eats mice and flies about all day. No fragrance comes to the bamboo — in the fire of pride, it is no sandal grove. The conch, though from the sea, is empty — and empty of the Guru's wisdom, the body is spoiled. The silk-cotton tree bears no fruit — counting itself great, the great fool. The fool falls into quarrels and squabbles.

ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਗੇ ਆਰਸੀ ਨਾਈ ਧਰਿ ਨ ਵਧਾਈ ਪਾਵੈ। ਬੋਲੇ ਅਗੇ ਗਾਵੀਐ ਸੂੰਮ ਨ ਡੂਮ ਕਵਾਇ ਪੈਨ੍ਹਾਵੈ। ਪੁਛੈ ਮਸਲਤਿ ਗੁੰਗਿਅਹੁ ਵਿਗੜੈ ਕੰਮੁ ਜਵਾਬੁ ਨ ਆਵੈ। ਫੁਲਵਾੜੀ ਵੜਿ ਗੁਣਗੁਣਾ ਮਾਲੀ ਨੋ ਨ ਇਨਾਮੁ ਦਿਵਾਵੈ। ਲੂਲੇ ਨਾਲਿ ਵਿਆਹੀਐ ਕਿਵ ਗਲਿ ਮਿਲਿ ਕਾਮਣਿ ਗਲਿ ਲਾਵੈ। ਸਭਨਾ ਚਾਲ ਸੁਹਾਵਣੀ ਲੰਗੜਾ ਕਰੇ ਲਖਾਉ ਲੰਗਾਵੈ। ਲੁਕੈ ਨ ਮੂਰਖੁ ਆਪੁ ਲਖਾਵੈ ॥੫॥

annhe age ārasī nāī dhar na vadhāī pāvai | bole age gāvīai sūmm na ḍūm kavāi painhāvai | puchhai masalat guṅgiahu vigaṛai kamm javāb na āvai | phulavāṛī vaṛ guṇaguṇā mālī no na inām divāvai | lūle nāl viāhīai kiv gal mil kāmaṇ gal lāvai | sabhanā chāl suhāvaṇī laṅgaṛā kare lakhāu laṅgāvai | lukai na mūrakh āp lakhāvai |5|

A mirror held before a blind man — the barber sets it up, and gets no glad reward. Singing before the deaf — the miser gives the singer no robe. Asking advice of a mute — the work is spoiled, and no answer comes. Going into the flower garden and humming, he gets the gardener no reward. Marrying a cripple — how will the woman clasp him neck to neck? Everyone else has a lovely walk; the lame one makes a show of it and limps. The fool cannot hide — he shows himself off.

ਪਥਰੁ ਮੂਲਿ ਨ ਭਿਜਈ ਸਉ ਵਰੑਹਿਆਂ ਜਲਿ ਅੰਦਰਿ ਵਸੈ। ਪਥਰ ਖੇਤ ਨ ਜੰਮਈ ਚਾਰਿ ਮਹੀਨੇ ਇੰਦਰ ਵਰਸੈ। ਪਥਰਿ ਚੰਨਣੁ ਰਗੜੀਏ ਚੰਨਣ ਵਾਂਗਿ ਨ ਪਥਰੁ ਘਸੈ। ਸਿਲ ਵਟੇ ਨਿਤ ਪੀਸਦੇ ਰਸ ਕਸ ਜਾਣੈ ਵਾਸੁ ਨ ਰਸੈ। ਚਕੀ ਫਿਰੈ ਸਹੰਸਵਾਰ ਖਾਇ ਨ ਪੀਐ ਭੁਖ ਨ ਤਸੈ। ਪਥਰ ਘੜੈ ਵਰਤਣਾ ਹੇਠਿ ਉਤੇ ਹੋਇ ਘੜਾ ਵਿਣਸੈ। ਮੂਰਖ ਸੁਰਤਿ ਨ ਜਸ ਅਪਜਸੈ ॥੬॥

pathar mūl na bhijaī sau varhhiān jal andar vasai | pathar khet na jammaī chār mahīne indar varasai | pathar channaṇ ragaṛīe channaṇ vāṅg na pathar ghasai | sil vaṭe nit pīsade ras kas jāṇai vās na rasai | chakī phirai sahansavār khāi na pīai bhukh na tasai | pathar ghaṛai varataṇā heṭh ute hoi ghaṛā viṇasai | mūrakh surat na jas apajasai |6|

A stone does not soak through at all, though it lies a hundred years in water. A stone sprouts no crop, though Indra rain four months on it. Rub sandal on a stone, and the stone does not wear away as sandal does. The millstones grind every day, and never know a taste, a scent or a sweetness. The mill turns a thousand rounds, and never eats, never drinks and never hungers. A stone becomes a pot for use — and above and below, in the grinding, the pot is ruined. The fool's awareness cannot tell praise from blame.

ਪਾਰਸ ਪਥਰ ਸੰਗੁ ਹੈ ਪਾਰਸ ਪਰਸਿ ਨ ਕੰਚਨੁ ਹੋਵੈ। ਹੀਰੇ ਮਾਣਕੁ ਪਥਰਹੁ ਪਥਰ ਕੋਇ ਨ ਹਾਰਿ ਪਰੋਵੈ। ਵਟਿ ਜਵਾਹਰੁ ਤੋਲੀਐ ਮੁਲਿ ਨ ਤੁਲਿ ਵਿਕਾਇ ਸਮੋਵੈ। ਪਥਰ ਅੰਦਰਿ ਅਸਟਧਾਤੁ ਪਾਰਸੁ ਪਰਸਿ ਸੁਵੰਨ ਅਲੋਵੈ। ਪਥਰੁ ਫਟਕ ਝਲਕਣਾ ਬਹੁ ਰੰਗੀ ਹੋਇ ਰੰਗੁ ਨ ਗੋਵੈ। ਪਥਰ ਵਾਸੁ ਨ ਸਾਉ ਹੈ ਮਨ ਕਠੋਰ ਹੋਇ ਆਪੁ ਵਿਗੋਵੈ। ਕਰਿ ਮੂਰਖਾਈ ਮੂਰਖੁ ਰੋਵੈ ॥੭॥

pāras pathar saṅg hai pāras paras na kañchan hovai | hīre māṇak patharahu pathar koi na hār parovai | vaṭ javāhar tolīai mul na tul vikāi samovai | pathar andar asaṭadhāt pāras paras suvann alovai | pathar phaṭak jhalakaṇā bahu raṅgī hoi raṅg na govai | pathar vās na sāu hai man kaṭhor hoi āp vigovai | kar mūrakhāī mūrakh rovai |7|

The gold-making stone and an ordinary stone lie together — but the ordinary stone, touched by it, does not become gold. Diamond and ruby come from stone, and yet no common stone is strung on a necklace. Weighed against a weight-stone, the jewel is priced — and the stone is not. Among the stones is the eight-metal ore; touched by that stone it turns to gold. The crystal glitters in many colours, but never takes a fast colour. A stone has no scent and no taste — hard of heart, it ruins itself. Doing folly, the fool weeps.

ਜਿਉਂ ਮਣਿ ਕਾਲੇ ਸਪ ਸਿਰਿ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣੈ ਵਿਸੂ ਭਰਿਆ। ਜਾਣੁ ਕਥੂਰੀ ਮਿਰਗ ਤਨਿ ਝਾੜਾਂ ਸਿੰਙਦਾ ਫਿਰੈ ਅਫਰਿਆ। ਜਿਉਂ ਕਰਿ ਮੋਤੀ ਸਿਪ ਵਿਚਿ ਮਰਮ ਨ ਜਾਣੈ ਅੰਦਰਿ ਧਰਿਆ। ਜਿਉਂ ਗਾਈ ਥਣਿ ਚਿਚੁੜੀ ਦੁਧੁ ਨ ਪੀਐ ਲੋਹੂ ਜਰਿਆ। ਬਗੁਲਾ ਤਰਣਿ ਨ ਸਿਖਿਓ ਤੀਰਥਿ ਨਾਇ ਨ ਪਥਰੁ ਤਰਿਆ। ਨਾਲਿ ਸਿਆਣੇ ਭਲੀ ਭਿਖ ਮੂਰਖ ਰਾਜਹੁ ਕਾਜੁ ਨ ਸਰਿਆ। ਮੇਖੀ ਹੋਇ ਵਿਗਾੜੈ ਖਰਿਆ ॥੮॥

jiun maṇ kāle sap sir sār na jāṇai visū bhariā | jāṇ kathūrī mirag tan jhāṛān siṅadā phirai aphariā | jiun kar motī sip vich maram na jāṇai andar dhariā | jiun gāī thaṇ chichuṛī dudh na pīai lohū jariā | bagulā taraṇ na sikhio tīrath nāi na pathar tariā | nāl siāṇe bhalī bhikh mūrakh rājahu kāj na sariā | mekhī hoi vigāṛai khariā |8|

Like the jewel on the black snake's head — it does not know its worth, being full of poison. Like the musk in the deer's body — it goes about beating the bushes, sniffing, puffed up, not knowing the musk is inside it. Like the pearl inside the shell — it does not know the secret set within it. Like the tick on the cow's udder — it drinks no milk, being full of blood. The heron never learned to swim; and bathing at a holy place, a stone still does not float. Better to beg with the wise than to hold a kingdom with a fool — the work is never done. Like a peg in the wrong place, it spoils what is good.

ਕਟਣੁ ਚਟਣੁ ਕੁਤਿਆਂ ਕੁਤੈ ਹਲਕ ਤੈ ਮਨੁ ਸੂਗਾਵੈ। ਠੰਢਾ ਤਤਾ ਕੋਇਲਾ ਕਾਲਾ ਕਰਿ ਕੈ ਹਥ ਜਲਾਵੈ। ਜਿਉ ਚਕਚੂੰਧਰ ਸਪ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕੋੜ੍ਹੀ ਕਰਿ ਦਿਖਲਾਵੈ। ਜਾਣੁ ਰਸਉਲੀ ਦੇਹ ਵਿਚਿ ਵਢੀ ਪੀੜ ਰਖੀ ਸਰਮਾਵੈ। ਵੰਸਿ ਕਪੂਤੁ ਕੁਲਛਣਾ ਛਡਿਆ ਬਣੈ ਨ ਵਿਚਿ ਸਮਾਵੈ। ਮੂਰਖ ਹੇਤੁ ਨ ਲਾਈਐ ਪਰਹਰਿ ਵੈਰੁ ਅਲਿਪਤੁ ਵਲਾਵੈ। ਦੁਹੀਂ ਪਵਾੜੀ ਦੁਖਿ ਵਿਹਾਵੈ ॥੯॥

kaṭaṇ chaṭaṇ kutiān kutai halak tai man sūgāvai | ṭhaṇḍhā tatā koilā kālā kar kai hath jalāvai | jiu chakachūndhar sap dī annhā koṛhī kar dikhalāvai | jāṇ rasaulī deh vich vaḍhī pīṛ rakhī saramāvai | vans kapūt kulachhaṇā chhaḍiā baṇai na vich samāvai | mūrakh het na lāīai parahar vair alipat valāvai | duhīn pavāṛī dukh vihāvai |9|

The biting and licking of dogs — and the mind loathes the mad dog. Cold or hot, the coal is black, and it burns the hand. As with the shrew and the snake, the touch makes a man blind or leprous. Know it as a tumour in the body — cutting it is pain, and keeping it is shame. A bad son with ill marks in the family — cast him off and he does not suit, keep him in and he does not fit. Give the fool no love; but leaving enmity out of it, pass him by, free. On both counts, love or enmity, the time passes in sorrow.

ਜਿਉ ਹਾਥੀ ਦਾ ਨ੍ਹਾਵਣਾ ਬਾਹਰਿ ਨਿਕਲਿ ਖੇਹ ਉਡਾਵੈ। ਜਿਉ ਊਠੈ ਦਾ ਖਾਵਣਾ ਪਰਹਰਿ ਕਣਕ ਜਵਾਹਾ ਖਾਵੈ। ਕਮਲੇ ਦਾ ਕਛੋਟੜਾ ਕਦੇ ਲਕ ਕਦੇ ਸੀਸਿ ਵਲਾਵੈ। ਜਿਉਂ ਕਰਿ ਟੁੰਡੇ ਹਥੜਾ ਸੋ ਚੁਤੀਂ ਸੋ ਵਾਤਿ ਵਤਾਵੈ। ਸੰਨ੍ਹੀ ਜਾਣੁ ਲੁਹਾਰ ਦੀ ਖਿਣੁ ਜਲਿ ਵਿਚਿ ਖਿਨ ਅਗਨਿ ਸਮਾਵੈ। ਮਖੀ ਬਾਣੁ ਕੁਬਾਣੁ ਹੈ ਲੈ ਦੁਰਗੰਧੁ ਸੁਗੰਧ ਨ ਭਾਵੈ। ਮੂਰਖ ਦਾ ਕਿਹੁ ਹਥਿ ਨ ਆਵੈ ॥੧੦॥

jiu hāthī dā nhāvaṇā bāhar nikal kheh uḍāvai | jiu ūṭhai dā khāvaṇā parahar kaṇak javāhā khāvai | kamale dā kachhoṭaṛā kade lak kade sīs valāvai | jiun kar ṭuṇḍe hathaṛā so chutīn so vāt vatāvai | sannhī jāṇ luhār dī khiṇ jal vich khin agan samāvai | makhī bāṇ kubāṇ hai lai duragandh sugandh na bhāvai | mūrakh dā kihu hath na āvai |10|

Like the elephant's bathing — coming out, it throws dust over itself. Like the camel's eating — leaving the wheat, it eats the thorn bush. Like the madman's loincloth — now on the waist, now on the head. Like the maimed man's hand — now to the mouth, now off astray. Know it as the blacksmith's tongs — one moment in water, one moment in fire. The fly's flight is a wrong flight — it takes the foul, and does not like the fragrant. Nothing ever comes to the fool's hand.

ਤੋਤਾ ਨਲੀ ਨ ਛਡਈ ਆਪਣ ਹਥੀਂ ਫਾਥਾ ਚੀਕੈ। ਬਾਂਦਰੁ ਮੁਠਿ ਨ ਛਡਈ ਘਰਿ ਘਰਿ ਨਚੈ ਝੀਕਣੁ ਝੀਕੈ। ਗਦਹੁ ਅੜੀ ਨ ਛਡਈ ਚੀਘੀ ਪਉਦੀ ਹੀਕਣਿ ਹੀਕੈ। ਕੁਤੇ ਚਕੀ ਚਟਣੀ ਪੂਛ ਨ ਸਿਧੀ ਧ੍ਰੀਕਣਿ ਧ੍ਰੀਕੈ। ਕਰਨਿ ਕੁਫਕੜ ਮੂਰਖਾਂ ਸਪ ਗਏ ਫੜਿ ਫਾਟਨਿ ਲੀਕੈ। ਪਗ ਲਹਾਇ ਗਣਾਇ ਸਰੀਕੈ ॥੧੧॥

totā nalī na chhaḍaī āpaṇ hathīn phāthā chīkai | bāndar muṭh na chhaḍaī ghar ghar nachai jhīkaṇ jhīkai | gadahu aṛī na chhaḍaī chīghī paudī hīkaṇ hīkai | kute chakī chaṭaṇī pūchh na sidhī dhrīkaṇ dhrīkai | karan kuphakaṛ mūrakhān sap gae phaṛ phāṭan līkai | pag lahāi gaṇāi sarīkai |11|

The parrot will not leave the tube-trap — caught by its own hands, it screeches. The monkey will not let go its fistful — from house to house it dances, whimpering. The donkey will not give up its stubbornness — braying, it is beaten. The dog licks the millstone — and its tail never straightens, however it is pulled. Fools do their squabbling — they grasp snakes and are torn. Losing their turban, they count themselves among rivals just to show off.

ਅੰਨ੍ਹਾ ਆਖੇ ਲੜਿ ਮਰੈ ਖੁਸੀ ਹੋਵੈ ਸੁਣਿ ਨਾਉ ਸੁਜਾਖਾ। ਭੋਲਾ ਆਖੇ ਭਲਾ ਮੰਨਿ ਅਹਮਕੁ ਜਾਣਿ ਅਜਾਣਿ ਨ ਭਾਖਾ। ਧੋਰੀ ਆਖੈ ਹਸਿ ਦੇ ਬਲਦ ਵਖਾਣਿ ਕਰੈ ਮਨਿ ਮਾਖਾ। ਕਾਉਂ ਸਿਆਣਪ ਜਾਣਦਾ ਵਿਸਟਾ ਖਾਇ ਨ ਭਾਖ ਸੁਭਾਖਾ। ਨਾਉ ਸੁਰੀਤ ਕੁਰੀਤ ਦਾ ਮੁਸਕ ਬਿਲਾਈ ਗਾਂਡੀ ਸਾਖਾ। ਹੇਠਿ ਖੜਾ ਥੂ ਥੂ ਕਰੈ ਗਿਦੜ ਹਥਿ ਨ ਆਵੈ ਦਾਖਾ। ਬੋਲਵਿਗਾੜੁ ਮੂਰਖੁ ਭੇਡਾਖਾ ॥੧੨॥

annhā ākhe laṛ marai khusī hovai suṇ nāu sujākhā | bholā ākhe bhalā mann ahamak jāṇ ajāṇ na bhākhā | dhorī ākhai has de balad vakhāṇ karai man mākhā | kāun siāṇap jāṇadā visaṭā khāi na bhākh subhākhā | nāu surīt kurīt dā musak bilāī gāṇḍī sākhā | heṭh khaṛā thū thū karai gidaṛ hath na āvai dākhā | bolavigāṛ mūrakh bheḍākhā |12|

Call a blind man 'clear-sighted' and he will fight you to the death; call him by a flattering false name, and he is pleased. Call a simple man 'good', and he takes it kindly; call a fool 'fool', whether he knows it or not, and do not speak it. Call an ox 'burden-carrier' with a laugh, and he takes offence. The crow thinks itself clever, eats filth, and its speech is no sweet speech. Good manners and bad — standing under the vine, the jackal cries 'ugh, ugh', and the grapes never come to its hand. The fool who spoils speech is like a sheep.

ਰੁਖਾਂ ਵਿਚਿ ਕੁਰੁਖੁ ਹੈ ਅਰੰਡੁ ਅਞਾਈ ਆਪੁ ਗਣਾਏ। ਪਿਦਾ ਜਿਉ ਪੰਖੇਰੂਆਂ ਬਹਿ ਬਹਿ ਡਾਲੀ ਬਹੁਤੁ ਬਫਾਏ। ਭੇਡ ਭਿਵਿੰਗਾ ਮੁਹੁ ਕਰੈ ਤਰਣਾਪੈ ਦਿਹਿ ਚਾਰਿ ਵਲਾਏ। ਮੁਹੁ ਅਖੀ ਨਕੁ ਕਨ ਜਿਉਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚਿ ਗਾਂਡਿ ਸਦਾਏ। ਮੀਆ ਘਰਹੁ ਨਿਕਾਲੀਐ ਤਰਕਸੁ ਦਰਵਾਜੇ ਟੰਗਵਾਏ। ਮੂਰਖ ਅੰਦਰਿ ਮਾਣਸਾਂ ਵਿਣੁ ਗੁਣ ਗਰਬੁ ਕਰੈ ਆਲਾਏ। ਮਜਲਸ ਬੈਠਾ ਆਪੁ ਲਖਾਏ ॥੧੩॥

rukhān vich kurukh hai araṇḍ añāī āp gaṇāe | pidā jiu paṅkherūān bah bah ḍālī bahut baphāe | bheḍ bhiviṅgā muhu karai taraṇāpai dih chār valāe | muhu akhī nak kan jiun indrīān vich gāṇḍ sadāe | mīā gharahu nikālīai tarakas daravāje ṭaṅgavāe | mūrakh andar māṇasān viṇ guṇ garab karai ālāe | majalas baiṭhā āp lakhāe |13|

Among the trees, the bad tree is the castor — for no reason it counts itself great. Like the little pidda bird among the birds, sitting and sitting on the branch and puffing itself up. The sheep makes a crooked mouth, and its youth passes in four days. Mouth, eyes, nose, ears — and then the lowest organs among the senses; so it is called. The 'master' is thrown out of the house, and the quiver hung on the door in disgrace. Among people, the fool, with no goodness in him, does his boasting and his clamour. Sitting in the assembly, he shows himself off.

ਮੂਰਖ ਤਿਸ ਨੋ ਆਖੀਐ ਬੋਲੁ ਨ ਸਮਝੈ ਬੋਲਿ ਨ ਜਾਣੈ। ਹੋਰੋ ਕਿਹੁ ਕਰਿ ਪੁਛੀਐ ਹੋਰੋ ਕਿਉ ਕਰਿ ਆਖਿ ਵਖਾਣੈ। ਸਿਖ ਦੇਇ ਸਮਝਾਈਐ ਅਰਥੁ ਅਨਰਥੁ ਮਨੈ ਵਿਚਿ ਆਣੈ। ਵਡਾ ਅਸਮਝੁ ਨ ਸਮਝਈ ਸੁਰਤਿ ਵਿਹੂਣਾ ਹੋਇ ਹੈਰਾਣੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਚਿਤਿ ਨ ਆਵਈ ਦੁਰਮਤਿ ਮਿਤ੍ਰੁ ਸਤ੍ਰੁ ਪਰਵਾਣੈ। ਅਗਨੀ ਸਪਹੁਂ ਵਰਜੀਐ ਗੁਣ ਵਿਚਿ ਅਵਗੁਣ ਕਰੈ ਧਿਙਾਣੈ। ਮੂਤੇ ਰੋਵੈ ਮਾਂ ਨ ਸਿਞਾਣੈ ॥੧੪॥

mūrakh tis no ākhīai bol na samajhai bol na jāṇai | horo kihu kar puchhīai horo kiu kar ākh vakhāṇai | sikh dei samajhāīai arath anarath manai vich āṇai | vaḍā asamajh na samajhaī surat vihūṇā hoi hairāṇai | guramat chit na āvaī duramat mitr satr paravāṇai | aganī sapahun varajīai guṇ vich avaguṇ karai dhiṅāṇai | mūte rovai mān na siñāṇai |14|

Call him a fool who does not understand speech, and does not know how to speak. Ask him one thing, and he answers another. Given instruction and taught, he takes the meaning for nonsense in his mind. The great dolt does not understand — without awareness, he is astonished. The Guru's wisdom never comes into his mind; in bad thinking he takes a friend for an enemy. Warned off fire and snake, he still forces his way into wrong instead of good. He weeps when he is soiled, and does not even know his own mother.

ਰਾਹੁ ਛਡਿ ਉਝੜਿ ਪਵੈ ਆਗੂ ਨੋ ਭੁਲਾ ਕਰਿ ਜਾਣੈ। ਬੇੜੇ ਵਿਚਿ ਬਹਾਲੀਐ ਕੁਦਿ ਪਵੈ ਵਿਚਿ ਵਹਣ ਧਿਙਾਣੈ। ਸੁਘੜਾਂ ਵਿਚਿ ਬਹਿਠਿਆਂ ਬੋਲਿਵਿਗਾੜਿ ਉਘਾੜਿ ਵਖਾਣੈ। ਸੁਘੜਾਂ ਮੂਰਖ ਜਾਣਦਾ ਆਪਿ ਸੁਘੜੁ ਹੋਇ ਵਿਰਤੀਹਾਣੈ। ਦਿਹ ਨੋ ਰਾਤਿ ਵਖਾਣਦਾ ਚਾਮਚੜਿਕ ਜਿਵੇਂ ਟਾਨਾਣੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਮੂਰਖੁ ਚਿਤਿ ਨ ਆਣੈ ॥੧੫॥

rāhu chhaḍ ujhaṛ pavai āgū no bhulā kar jāṇai | beṛe vich bahālīai kud pavai vich vahaṇ dhiṅāṇai | sughaṛān vich bahiṭhiān bolivigāṛ ughāṛ vakhāṇai | sughaṛān mūrakh jāṇadā āp sughaṛ hoi viratīhāṇai | dih no rāt vakhāṇadā chāmachaṛik jiven ṭānāṇai | guramat mūrakh chit na āṇai |15|

Leaving the road, he falls into the wilds, and thinks the guide made the mistake. Sitting in the boat, he jumps by force into the current. Sitting among the wise, the speech-spoiler exposes himself as soon as he speaks. He thinks the wise are fools, and holds himself the wise man of the trade. He calls the day night, like the bat and the blind firefly. The fool never brings the Guru's wisdom to mind.

ਵੈਦਿ ਚੰਗੇਰੀ ਉਠਣੀ ਲੈ ਸਿਲ ਵਟਾ ਕਚਰਾ ਭੰਨਾ। ਸੇਵਕਿ ਸਿਖੀ ਵੈਦਗੀ ਮਾਰੀ ਬੁਢੀ ਰੋਵਨਿ ਰੰਨਾ। ਪਕੜਿ ਚਲਾਇਆ ਰਾਵਲੈ ਪਉਦੀ ਉਘੜਿ ਗਏ ਸੁ ਕੰਨਾ। ਪੁਛੈ ਆਖਿ ਵਖਾਣਿਉਨੁ ਉਘੜਿ ਗਇਆ ਪਾਜੁ ਪਰਛੰਨਾ। ਪਾਰਖੂਆ ਚੁਣਿ ਕਢਿਆ ਜਿਉ ਕਚਕੜਾ ਨ ਰਲੈ ਰਤੰਨਾ। ਮੂਰਖੁ ਅਕਲੀ ਬਾਹਰਾ ਵਾਂਸਹੁ ਮੂਲਿ ਨ ਹੋਵੀ ਗੰਨਾ। ਮਾਣਸ ਦੇਹੀ ਪਸੂ ਉਪੰਨਾ ॥੧੬॥

vaid chaṅgerī uṭhaṇī lai sil vaṭā kacharā bhannā | sevak sikhī vaidagī mārī buḍhī rovan rannā | pakaṛ chalāiā rāvalai paudī ughaṛ gae su kannā | puchhai ākh vakhāṇiun ughaṛ gaiā pāj parachhannā | pārakhūā chuṇ kaḍhiā jiu kachakaṛā na ralai ratannā | mūrakh akalī bāharā vānsahu mūl na hovī gannā | māṇas dehī pasū upannā |16|

The doctor had a good she-camel; the fool took a grinding-stone to break an unripe melon on her, and killed her. The servant, having learned a little doctoring, killed the old woman — and the women wail. Seized and hauled off by the Rawal yogis, his pierced ears tore open under the beating. Questioned and made to explain, his hidden pretence was exposed. The assayer picks it out — as glass does not mix with rubies. The fool, empty of sense, is like the bamboo — it can never be sugarcane. In a human body, a beast is born.

ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸੇਵ ਕਰਿ ਵਰੁ ਪਾਇਆ ਸਾਹੈ ਦੇ ਪੁਤੈ। ਦਰਬੁ ਸਰੂਪ ਸਰੇਵੜੈ ਆਇ ਵੜੇ ਘਰਿ ਅੰਦਰਿ ਉਤੈ। ਜਿਉ ਹਥਿਆਰੀ ਮਾਰੀਅਨਿ ਤਿਉ ਤਿਉ ਦਰਬ ਹੋਹਿ ਧੜ ਧੁਤੈ। ਬੁਤੀ ਕਰਦੇ ਡਿਠਿਓਨੁ ਨਾਈ ਚੈਨੁ ਨ ਬੈਠੇ ਸੁਤੈ। ਮਾਰੇ ਆਣਿ ਸਰੇਵੜੇ ਸੁਣਿ ਦੀਬਾਣਿ ਮਸਾਣਿ ਅਛੁਤੈ। ਮਥੈ ਵਾਲਿ ਪਛਾੜਿਆ ਵਾਲ ਛਡਾਇਨ ਕਿਸ ਦੈ ਬੁਤੈ। ਮੂਰਖੁ ਬੀਜੈ ਬੀਉ ਕੁਰਤੈ ॥੧੭॥

mahādev dī sev kar var pāiā sāhai de putai | darab sarūp sarevaṛai āi vaṛe ghar andar utai | jiu hathiārī mārīan tiu tiu darab hoh dhaṛ dhutai | butī karade ḍiṭhion nāī chain na baiṭhe sutai | māre āṇ sarevaṛe suṇ dībāṇ masāṇ achhutai | mathai vāl pachhāṛiā vāl chhaḍāin kis dai butai | mūrakh bījai bīu kuratai |17|

By serving Mahadev, the banker's son won a boon: spirits in the shape of Jain monks came and lodged in his house, and the more he struck them with a weapon, the more wealth they shook out. The barber, watching, could not rest for greed, sitting or sleeping. So he too fetched Jain monks and struck them — but hear the Lord's judgement: at the lonely burning-ground he was seized by the hair and dashed to the ground; and by whose strength could he pull his hair free? The fool had sown a crooked seed.

ਗੋਸਟਿ ਗਾਂਗੇ ਤੇਲੀਐ ਪੰਡਿਤ ਨਾਲਿ ਹੋਵੈ ਜਗੁ ਦੇਖੈ। ਖੜੀ ਕਰੈ ਇਕ ਅੰਗੁਲੀ ਗਾਂਗਾ ਦੁਇ ਵੇਖਾਲੈ ਰੇਖੈ। ਫੇਰਿ ਉਚਾਇ ਪੰਜਾਂਗੁਲਾ ਗਾਂਗਾ ਮੁਠਿ ਹਲਾਇ ਅਲੇਖੈ। ਪੈਰੀ ਪੈ ਉਠਿ ਚਲਿਆ ਪੰਡਿਤੁ ਹਾਰਿ ਭੁਲਾਵੈ ਭੇਖੈ। ਨਿਰਗੁਣੁ ਸਰਗੁਣੁ ਅੰਗ ਦੁਇ ਪਰਮੇਸਰੁ ਪੰਜਿ ਮਿਲਨਿ ਸਰੇਖੈ। ਅਖੀ ਦੋਵੇਂ ਭੰਨਸਾਂ ਮੁਕੀ ਲਾਇ ਹਲਾਇ ਨਿਮੇਖੈ। ਮੂਰਖ ਪੰਡਿਤੁ ਸੁਰਤਿ ਵਿਸੇਖੈ ॥੧੮॥

gosaṭ gāṅge telīai paṇḍit nāl hovai jag dekhai | khaṛī karai ik aṅgulī gāṅgā dui vekhālai rekhai | pher uchāi pañjāṅgulā gāṅgā muṭh halāi alekhai | pairī pai uṭh chaliā paṇḍit hār bhulāvai bhekhai | niraguṇ saraguṇ aṅg dui paramesar pañj milan sarekhai | akhī doven bhannasān mukī lāi halāi nimekhai | mūrakh paṇḍit surat visekhai |18|

The mute oil-presser Ganga held a debate with a scholar, and the world watched. The scholar raises one finger; Ganga, by his own sign, shows two. Then the scholar raises five fingers; Ganga shakes his fist, past all writing. The scholar falls at his feet, rises and goes away beaten, lost inside his learned costume. (The scholar read it as: the One is both without qualities and with them, two aspects; and the Highest One is the five elements meeting. But Ganga meant only, 'I will break both your eyes with my fist.') The fool-scholar's awareness is a special joke.

ਠੰਢੇ ਖੂਹਹੁੰ ਨ੍ਹਾਇ ਕੈ ਪਗ ਵਿਸਾਰਿ ਆਇਆ ਸਿਰਿ ਨੰਗੈ। ਘਰ ਵਿਚਿ ਰੰਨਾ ਕਮਲੀਆਂ ਧੁਸੀ ਲੀਤੀ ਦੇਖਿ ਕੁਢੰਗੈ। ਰੰਨਾ ਦੇਖਿ ਪਿਟੰਦੀਆ ਢਾਹਾਂ ਮਾਰੈਂ ਹੋਇ ਨਿਸੰਗੈ। ਲੋਕ ਸਿਆਪੇ ਆਇਆ ਰੰਨਾ ਪੁਰਸ ਜੁੜੇ ਲੈ ਪੰਗੈ। ਨਾਇਣ ਪੁਛਦੀ ਪਿਟਦੀਆਂ ਕਿਸ ਦੈ ਨਾਇ ਅਲ੍ਹਾਣੀ ਅੰਗੈ। ਸਹੁਰੇ ਪੁਛਹ ਜਾਇ ਕੈ ਕਉਣ ਮੁਆ ਨੂਹ ਉਤਰੁ ਮੰਗੈ। ਕਾਵਾਂ ਰੌਲਾ ਮੂਰਖੁ ਸੰਗੈ ॥੧੯॥

ṭhaṇḍhe khūhahun nhāi kai pag visār āiā sir naṅgai | ghar vich rannā kamalīān dhusī lītī dekh kuḍhaṅgai | rannā dekh piṭandīā ḍhāhān mārain hoi nisaṅgai | lok siāpe āiā rannā puras juṛe lai paṅgai | nāiṇ puchhadī piṭadīān kis dai nāi alhāṇī aṅgai | sahure puchhah jāi kai kauṇ muā nūh utar maṅgai | kāvān raulā mūrakh saṅgai |19|

Bathing at a cold well, he forgets his turban and comes home bare-headed. In the house the foolish women, seeing the bad omen, raise a wail of mourning. The women, seeing each other beat their breasts, cry out loud, fearless. The neighbours come to the mourning; women and men gather in rows. The barber's wife asks the mourners: 'In whose name shall I raise the wail?' Going to the in-laws they ask, 'Who has died?' — and the daughter-in-law is asked for the answer. A crows' clamour is the company of the fool.

ਜੇ ਮੂਰਖੁ ਸਮਝਾਈਐ ਸਮਝੈ ਨਾਹੀ ਛਾਵ ਨ ਧੁਪਾ। ਅਖੀਂ ਪਰਖਿ ਨ ਜਾਣਈ ਪਿਤਲ ਸੁਇਨਾ ਕੈਹਾਂ ਰੁਪਾ। ਸਾਉ ਨ ਜਾਣੈ ਤੇਲ ਘਿਅ ਧਰਿਆ ਕੋਲਿ ਘੜੋਲਾ ਕੁਪਾ। ਸੁਰਤਿ ਵਿਹੂਣਾ ਰਾਤਿ ਦਿਹੁ ਚਾਨਣੁ ਤੁਲਿ ਅਨ੍ਹੇਰਾ ਘੁਪਾ। ਵਾਸੁ ਕਥੂਰੀ ਥੋਮ ਦੀ ਮਿਹਰ ਕੁਲੀ ਅਧਉੜੀ ਤੁਪਾ। ਵੈਰੀ ਮਿਤ੍ਰ ਨ ਸਮਝਈ ਰੰਗੁ ਸੁਰੰਗ ਕੁਰੰਗੁ ਅਛੁਪਾ। ਮੂਰਖ ਨਾਲਿ ਚੰਗੇਰੀ ਚੁਪਾ ॥੨੦॥੩੨॥

je mūrakh samajhāīai samajhai nāhī chhāv na dhupā | akhīn parakh na jāṇaī pital suinā kaihān rupā | sāu na jāṇai tel ghia dhariā kol ghaṛolā kupā | surat vihūṇā rāt dihu chānaṇ tul anherā ghupā | vās kathūrī thom dī mihar kulī adhauṛī tupā | vairī mitr na samajhaī raṅg suraṅg kuraṅg achhupā | mūrakh nāl chaṅgerī chupā |20|32|

If you instruct a fool, he cannot tell shade from sun. His eyes cannot tell brass from gold, or bronze from silver. He does not know the taste of oil from butter, though the jar and the pitcher stand beside him. Empty of awareness, night and day, light is the same to him as thick darkness. The scent of musk and of garlic, tanned leather and fine stitching — all one to him. He cannot tell enemy from friend, or the fast dye from the false, untouched and unmoved. With a fool, silence is the better way.

ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥

ik oankaar satigur prasād |

One Creator. Known by the grace of the True Guru.