Var 33 · The Double-Faced

ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਨਮੁਖਿ ਜਾਣੀਅਨਿ ਸਾਧ ਅਸਾਧ ਜਗਤ ਵਰਤਾਰਾ। ਦੁਹ ਵਿਚਿ ਦੁਖੀ ਦੁਬਾਜਰੇ ਖਰਬੜ ਹੋਏ ਖੁਦੀ ਖੁਆਰਾ। ਦੁਹੀਂ ਸਰਾਈਂ ਜਰਦਰੂ ਦਗੇ ਦੁਰਾਹੇ ਚੋਰ ਚੁਗਾਰਾ। ਨਾ ਉਰਵਾਰੁ ਨ ਪਾਰੁ ਹੈ ਗੋਤੇ ਖਾਨਿ ਭਰਮੁ ਸਿਰਿ ਭਾਰਾ। ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਚਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਨਮੁਖਿ ਵਿਚ ਗੁਬਾਰਾ। ਜੰਮਣੁ ਮਰਣੁ ਸਦਾ ਸਿਰਿ ਮਾਰਾ ॥੧॥

guramukh manamukh jāṇīan sādh asādh jagat varatārā | duh vich dukhī dubājare kharabaṛ hoe khudī khuārā | duhīn sarāīn jaradarū dage durāhe chor chugārā | nā uravār na pār hai gote khān bharam sir bhārā | hindū musalamān vich guramukh manamukh vich gubārā | jammaṇ maraṇ sadā sir mārā |1|

The Gurmukh and the manmukh are known — the play of the holy and the unholy in the world. Between the two, the two-faced suffer — jangled, ruined by their own pride. In both worlds their faces are yellow with shame — deceivers on the crooked road, thieves and gossips. Neither this shore nor the far one — they gulp and drown, the load of doubt on their heads. Between Hindu and Muslim, between Gurmukh and manmukh, is darkness. Birth and death strike their heads forever.

ਦੁਹੁ ਮਿਲਿ ਜੰਮੇ ਦੁਇ ਜਣੇ ਦੁਹੁ ਜਣਿਆਂ ਦੁਇ ਰਾਹ ਚਲਾਏ। ਹਿੰਦੂ ਆਖਨਿ ਰਾਮ ਰਾਮ ਮੁਸਲਮਾਣਾਂ ਨਾਉ ਖੁਦਾਏ। ਹਿੰਦੂ ਪੂਰਬਿ ਸਉਹਿਆਂ ਪਛਮਿ ਮੁਸਲਮਾਣ ਨਿਵਾਏ। ਗੰਗ ਬਨਾਰਸਿ ਹਿੰਦੂਆਂ ਮਕਾ ਮੁਸਲਮਾਣੁ ਮਨਾਏ। ਵੇਦ ਕਤੇਬਾ ਚਾਰਿ ਚਾਰਿ ਚਾਰ ਵਰਨ ਚਾਰਿ ਮਜਹਬ ਚਲਾਏ। ਪੰਜ ਤਤ ਦੋਵੈ ਜਣੇ ਪਉਣੁ ਪਾਣੀ ਬੈਸੰਤਰੁ ਛਾਏ। ਇਕ ਥਾਉਂ ਦੁਇ ਨਾਉਂ ਧਰਾਏ ॥੨॥

duhu mil jamme dui jaṇe duhu jaṇiān dui rāh chalāe | hindū ākhan rām rām musalamāṇān nāu khudāe | hindū pūrab sauhiān pachham musalamāṇ nivāe | gaṅg banāras hindūān makā musalamāṇ manāe | ved katebā chār chār chār varan chār majahab chalāe | pañj tat dovai jaṇe pauṇ pāṇī baisantar chhāe | ik thāun dui nāun dharāe |2|

The two met and bore two; and the two born set two roads going. The Hindus say 'Ram, Ram'; the Muslims say the name of Khuda. The Hindus face east; the Muslims bow west. The Ganga and Banaras for the Hindus; Mecca is what the Muslim honours. The Vedas and the scriptures, four and four; four castes and four creeds set going. The five elements bore them both — air, water and fire spread over them both. One place, the One, is given two names.

ਦੇਖਿ ਦੁਭਿਤੀ ਆਰਸੀ ਮਜਲਸ ਹਥੋ ਹਥੀ ਨਚੈ। ਦੁਖੋ ਦੁਖੁ ਦੁਬਾਜਰੀ ਘਰਿ ਘਰਿ ਫਿਰੈ ਪਰਾਈ ਖਚੈ। ਅਗੋ ਹੋਇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਮੁਹਿ ਡਿਠੈ ਮਾਣਸ ਚਹਮਚੈ। ਪਿਛਹੁ ਦੇਖਿ ਡਰਾਵਣੀ ਇਕੋ ਮੁਹੁ ਦੁਹੁ ਜਿਨਸਿ ਵਿਰਚੈ। ਖੇਹਿ ਪਾਇ ਮੁਹੁ ਮਾਂਜੀਐ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਮੈਲੁ ਭਰੈ ਰੰਗਿ ਕਚੈ। ਧਰਮਰਾਇ ਜਮੁ ਇਕੁ ਹੈ ਧਰਮੁ ਅਧਰਮੁ ਨ ਭਰਮ ਪਰਚੈ। ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਇ ਮਿਲੈ ਸਚੁ ਸਚੈ ॥੩॥

dekh dubhitī ārasī majalas hatho hathī nachai | dukho dukh dubājarī ghar ghar phirai parāī khachai | ago hoi suhāvaṇī muh ḍiṭhai māṇas chahamachai | pichhahu dekh ḍarāvaṇī iko muhu duhu jinas virachai | kheh pāi muhu māñjīai phir phir mail bharai raṅg kachai | dharamarāi jam ik hai dharam adharam na bharam parachai | guramukh jāi milai sach sachai |3|

Seeing the two-sided mirror, the assembly passes it hand to hand in wonder. Sorrow upon sorrow to the two-faced — house to house they wander, tangled in other people's affairs. From the front, lovely to look at — seeing the face, a man is charmed. From behind, dreadful to see — one mouth, absorbed in two kinds at once. Scrubbed with ashes the face is cleaned; and again and again it fills with filth, of a false dye. The Judge of the dead and Death are one — right and wrong are never confused in doubt. The Gurmukh goes and meets the True One, in Truth.

ਵੁਣੈ ਜੁਲਾਹਾ ਤੰਦੁ ਗੰਢਿ ਇਕੁ ਸੂਤੁ ਕਰਿ ਤਾਣਾ ਵਾਣਾ। ਦਰਜੀ ਪਾੜਿ ਵਿਗਾੜਦਾ ਪਾਟਾ ਮੁਲ ਨ ਲਹੈ ਵਿਕਾਣਾ। ਕਤਰਣਿ ਕਤਰੈ ਕਤਰਣੀ ਹੋਇ ਦੁਮੂਹੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਸਾਣਾ। ਸੂਈ ਸੀਵੈ ਜੋੜਿ ਕੈ ਵਿਛੁੜਿਆਂ ਕਰਿ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਣਾ। ਸਾਹਿਬੁ ਇਕੋ ਰਾਹਿ ਦੁਇ ਜਗ ਵਿਚਿ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਣਾ। ਗੁਰਸਿਖੀ ਪਰਧਾਨੁ ਹੈ ਪੀਰ ਮੁਰੀਦੀ ਹੈ ਪਰਵਾਣਾ। ਦੁਖੀ ਦੁਬਾਜਰਿਆਂ ਹੈਰਾਣਾ ॥੪॥

vuṇai julāhā tand gaṇḍh ik sūt kar tāṇā vāṇā | darajī pāṛ vigāṛadā pāṭā mul na lahai vikāṇā | kataraṇ katarai kataraṇī hoi dumūhī chaṛhadī sāṇā | sūī sīvai joṛ kai vichhuṛiān kar mel milāṇā | sāhib iko rāh dui jag vich hindū musalamāṇā | gurasikhī paradhān hai pīr murīdī hai paravāṇā | dukhī dubājariān hairāṇā |4|

The weaver weaves the thread, knotting it, making one thread the length and the cross of the cloth. The tailor tears and spoils; torn, it is sold at no price. The scissors cut, being two-mouthed, riding on the whetstone. The needle sews, joining — it brings what was parted into one. The Master is one, and the road two in the world — Hindu and Muslim. The Guru's way is highest; being a master's disciple is accepted. The suffering two-faced stand astonished.

ਜਿਉ ਚਰਖਾ ਅਠਖੰਭੀਆ ਦੁਹਿ ਲਠੀ ਦੇ ਮੰਝਿ ਮੰਝੇਰੂ। ਦੁਇ ਸਿਰ ਧਰਿ ਦੁਹੁ ਖੁੰਢ ਵਿਚਿ ਸਿਰ ਗਿਰਦਾਨ ਫਿਰੈ ਲਖਫੇਰੂ। ਬਾਇੜੁ ਪਾਇ ਪਲੇਟੀਐ ਮਾਲ੍ਹ ਵਟਾਇ ਪਾਇਆ ਘਟ ਘੇਰੂ। ਦੁਹੁ ਚਰਮਖ ਵਿਚਿ ਤ੍ਰਕਲਾ ਕਤਨਿ ਕੁੜੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਹੇਰੂ। ਤ੍ਰਿੰਞਣਿ ਬਹਿ ਉਠ ਜਾਂਦੀਆਂ ਜਿਉ ਬਿਰਖਹੁ ਉਡਿ ਜਾਨਿ ਪੰਖੇਰੂ। ਓੜਿ ਨਿਬਾਹੂ ਨਾ ਥੀਐ ਕਚਾ ਰੰਗੁ ਰੰਗਾਇਆ ਗੇਰੂ। ਘੁੰਮਿ ਘੁਮੰਦੀ ਛਾਉ ਘੁਵੇਰੂ ॥੫॥

jiu charakhā aṭhakhambhīā duh laṭhī de mañjh mañjherū | dui sir dhar duhu khuṇḍh vich sir giradān phirai lakhapherū | bāiṛ pāi paleṭīai mālh vaṭāi pāiā ghaṭ gherū | duhu charamakh vich trakalā katan kuṛīān chiṛīān herū | triñaṇ bah uṭh jāndīān jiu birakhahu uḍ jān paṅkherū | oṛ nibāhū nā thīai kachā raṅg raṅgāiā gerū | ghumm ghumandī chhāu ghuverū |5|

Like the eight-limbed spinning-wheel, set between two posts on its axle; two heads in two grooves, the head-piece turning a hundred thousand rounds; the driving-band wrapped round, the strap twisted and given many a turn; between the two leather caps the spindle, and the girls and young women spinning and watching; they gather at the spinning-bee and get up and go, as birds fly off a tree. It never comes through to the end — a raw dye dyed in red ochre. Turning and turning, its shade is a whirling shade that passes.

ਸਾਹੁਰੁ ਪੀਹਰੁ ਪਲਰੈ ਹੋਇ ਨਿਲਜ ਨ ਲਜਾ ਧੋਵੈ। ਰਾਵੈ ਜਾਰੁ ਭਤਾਰੁ ਤਜਿ ਖਿੰਜੋਤਾਣਿ ਖੁਸੀ ਕਿਉ ਹੋਵੈ। ਸਮਝਾਈ ਨਾ ਸਮਝਹੀ ਮਰਣੇ ਪਰਣੇ ਲੋਕੁ ਵਿਗੋਵੈ। ਧਿਰਿ ਧਿਰਿ ਮਿਲਦੇ ਮੇਹਣੇ ਹੁਇ ਸਰਮਿੰਦੀ ਅੰਝੂ ਰੋਵੈ। ਪਾਪ ਕਮਾਣੇ ਪਕੜੀਐ ਹਾਣਿ ਕਾਣਿ ਦੀਬਾਣਿ ਖੜੋਵੈ। ਮਰੈ ਨ ਜੀਵੈ ਦੁਖ ਸਹੈ ਰਹੈ ਨ ਘਰ ਵਿਚਿ ਪਰ ਘਰ ਜੋਵੈ। ਦੁਬਿਧਾ ਅਵਗੁਣ ਹਾਰੁ ਪਰੋਵੈ ॥੬॥

sāhur pīhar palarai hoi nilaj na lajā dhovai | rāvai jār bhatār taj khiñjotāṇ khusī kiu hovai | samajhāī nā samajhahī maraṇe paraṇe lok vigovai | dhir dhir milade mehaṇe hui saramindī añjhū rovai | pāp kamāṇe pakaṛīai hāṇ kāṇ dībāṇ khaṛovai | marai na jīvai dukh sahai rahai na ghar vich par ghar jovai | dubidhā avaguṇ hār parovai |6|

She holds her husband's house and her parents' house as worth nothing; shameless, she never washes off her shame. She enjoys the lover and leaves the husband — and in that tug-of-war, how can there be joy? Taught, she does not understand — at a death and at a wedding she disgraces her people. Meeting reproaches on every side, ashamed, she weeps in tears. Caught for the sin she earns, in loss and disgrace she stands before the court. She neither dies nor lives, but suffers; she does not stay in her own house, but eyes another's. Seeing two strings a necklace of faults.

ਜਿਉ ਬੇਸੀਵੈ ਥੇਹੁ ਕਰਿ ਪਛੋਤਾਵੈ ਸੁਖਿ ਨਾ ਵਸੈ। ਚੜਿ ਚੜਿ ਲੜਦੇ ਭੂਮੀਏ ਧਾੜਾ ਪੇੜਾ ਖਸਣ ਖਸੈ। ਦੁਹ ਨਾਰੀ ਦਾ ਦੂਲਹਾ ਦੁਹ ਮੁਨਸਾ ਦੀ ਨਾਰਿ ਵਿਣਸੈ। ਹੁਇ ਉਜਾੜਾ ਖੇਤੀਐ ਦੁਹਿ ਹਾਕਮ ਦੁਇ ਹੁਕਮੁ ਖੁਣਸੈ। ਦੁਖ ਦੁਇ ਚਿੰਤਾ ਰਾਤਿ ਦਿਹੁ ਘਰੁ ਛਿਜੈ ਵੈਰਾਇਣੁ ਹਸੈ। ਦੁਹੁ ਖੁੰਢਾਂ ਵਿਚਿ ਰਖਿ ਸਿਰੁ ਵਸਦੀ ਵਸੈ ਨ ਨਸਦੀ ਨਸੈ। ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਭੁਇਅੰਗਮੁ ਡਸੈ ॥੭॥

jiu besīvai thehu kar pachhotāvai sukh nā vasai | chaṛ chaṛ laṛade bhūmīe dhāṛā peṛā khasaṇ khasai | duh nārī dā dūlahā duh munasā dī nār viṇasai | hui ujāṛā khetīai duh hākam dui hukam khuṇasai | dukh dui chintā rāt dihu ghar chhijai vairāiṇ hasai | duhu khuṇḍhān vich rakh sir vasadī vasai na nasadī nasai | dūjā bhāu bhuiaṅgam ḍasai |7|

As a man who settles on a boundary-less mound repents and never lives in peace; as landholders climb up to fight, and raiders seize by force; the groom of two wives, and the wife of two husbands, come to ruin; the field of two rulers, with two commands, is laid waste out of spite; sorrow, doubt and worry night and day — the home crumbles, and the co-wife laughs. Keeping the head between two grooves, the one who stays does not stay and the one who flees does not flee. Loving two is a serpent that bites.

ਦੁਖੀਆ ਦੁਸਟੁ ਦੁਬਾਜਰਾ ਸਪੁ ਦੁਮੂਹਾ ਬੁਰਾ ਬੁਰਿਆਈ। ਸਭਦੂੰ ਮੰਦੀ ਸਪ ਜੋਨਿ ਸਪਾਂ ਵਿਚਿ ਕੁਜਾਤਿ ਕੁਭਾਈ। ਕੋੜੀ ਹੋਆ ਗੋਪਿ ਗੁਰ ਨਿਗੁਰੇ ਤੰਤੁ ਨ ਮੰਤੁ ਸੁਖਾਈ। ਕੋੜੀ ਹੋਵੈ ਲੜੈ ਜਿਸ ਵਿਗੜ ਰੂਪਿ ਹੋਇ ਮਰਿ ਸਹਮਾਈ। ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਨਮੁਖਿ ਬਾਹਰਾ ਲਾਤੋ ਲਾਵਾ ਲਾਇ ਬੁਝਾਈ। ਤਿਸੁ ਵਿਹੁ ਵਾਤਿ ਕੁਲਾਤਿ ਮਨਿ ਅੰਦਰਿ ਗਣਤੀ ਤਾਤਿ ਪਰਾਈ। ਸਿਰ ਚਿਥੈ ਵਿਹੁ ਬਾਣਿ ਨ ਜਾਈ ॥੮॥

dukhīā dusaṭ dubājarā sap dumūhā burā buriāī | sabhadūn mandī sap jon sapān vich kujāt kubhāī | koṛī hoā gop gur nigure tant na mant sukhāī | koṛī hovai laṛai jis vigaṛ rūp hoi mar sahamāī | guramukh manamukh bāharā lāto lāvā lāi bujhāī | tis vihu vāt kulāt man andar gaṇatī tāt parāī | sir chithai vihu bāṇ na jāī |8|

The suffering, spoiled, two-faced one is a two-mouthed snake, the worst of the worst. Lowest of all is the snake kind; and among snakes, of the vilest sort. The Guru-hider becomes a leper — the guru-less man has no charm and no word to soothe him. Whoever he bites becomes a leper, deformed, dying in dread. Empty of both Gurmukh and manmukh, he sets fires and puts them out for mischief. Poison is in his mouth, ill-born, his mind counting other people's goods with envy. Crush his head, and still the poison does not leave his nature.

ਜਿਉ ਬਹੁ ਮਿਤੀ ਵੇਸੁਆ ਛਡੈ ਖਸਮੁ ਨਿਖਸਮੀ ਹੋਈ। ਪੁਤੁ ਜਣੇ ਜੇ ਵੇਸੁਆ ਨਾਨਕਿ ਦਾਦਕਿ ਨਾਉ ਨ ਕੋਈ। ਨਰਕਿ ਸਵਾਰਿ ਸੀਗਾਰਿਆ ਰਾਗ ਰੰਗ ਛਲਿ ਛਲੈ ਛਲੋਈ। ਘੰਡਾਹੇੜੁ ਅਹੇੜੀਆਂ ਮਾਣਸ ਮਿਰਗ ਵਿਣਾਹੁ ਸਥੋਈ। ਏਥੈ ਮਰੈ ਹਰਾਮ ਹੋਇ ਅਗੈ ਦਰਗਹ ਮਿਲੈ ਨ ਢੋਈ। ਦੁਖੀਆ ਦੁਸਟੁ ਦੁਬਾਜਰਾ ਜਾਣ ਰੁਪਈਆ ਮੇਖੀ ਸੋਈ। ਵਿਗੜੈ ਆਪਿ ਵਿਗਾੜੈ ਲੋਈ ॥੯॥

jiu bahu mitī vesuā chhaḍai khasam nikhasamī hoī | put jaṇe je vesuā nānak dādak nāu na koī | narak savār sīgāriā rāg raṅg chhal chhalai chhaloī | ghaṇḍāheṛ aheṛīān māṇas mirag viṇāhu sathoī | ethai marai harām hoi agai daragah milai na ḍhoī | dukhīā dusaṭ dubājarā jāṇ rupaīā mekhī soī | vigaṛai āp vigāṛai loī |9|

As the woman of many friends, leaving her husband, becomes husbandless; and if she bears a son, he has no name from father's side or mother's; adorned for hell, in melody and colour, the deceiver deceives and is deceived; the hunter's decoy-drum destroys man and deer alike. Here she dies unclean; and there she finds no shelter in the Court. The suffering, spoiled, two-faced one is like a false coin with a peg in it — spoiling himself, he spoils the world.

ਵਣਿ ਵਣਿ ਕਾਉ ਨ ਸੋਹਈ ਖਰਾ ਸਿਆਣਾ ਹੋਇ ਵਿਗੁਤਾ। ਚੁਤੜਿ ਮਿਟੀ ਜਿਸੁ ਲਗੈ ਜਾਣੈ ਖਸਮ ਕੁਮ੍ਹਾਰਾ ਕੁਤਾ। ਬਾਬਾਣੀਆ ਕਹਾਣੀਆ ਘਰਿ ਘਰਿ ਬਹਿ ਬਹਿ ਕਰਨਿ ਕੁਪੁਤਾ। ਆਗੂ ਹੋਇ ਮੁਹਾਇਦਾ ਸਾਥੁ ਛਡਿ ਚਉਰਾਹੇ ਸੁਤਾ। ਜੰਮੀ ਸਾਖ ਉਜਾੜਦਾ ਗਲਿਆ ਸੇਤੀ ਮੀਹ ਕੁਰੁਤਾ। ਦੁਖੀਆ ਦੁਸਟੁ ਦੁਬਾਜਰਾ ਖਟਰੁ ਬਲਦੁ ਜਿਵੈ ਹਲਿਜੁਤਾ। ਡਮਿ ਡਮਿ ਸਾਨੁ ਉਜਾੜੀ ਮੁਤਾ ॥੧੦॥

vaṇ vaṇ kāu na sohaī kharā siāṇā hoi vigutā | chutaṛ miṭī jis lagai jāṇai khasam kumhārā kutā | bābāṇīā kahāṇīā ghar ghar bah bah karan kuputā | āgū hoi muhāidā sāth chhaḍ chaurāhe sutā | jammī sākh ujāṛadā galiā setī mīh kurutā | dukhīā dusaṭ dubājarā khaṭar balad jivai halijutā | ḍam ḍam sān ujāṛī mutā |10|

The crow suits no grove — over-clever, it is ruined. The potter's dog, smeared with clay, thinks any master its own. Telling grandmother's tales, bad sons sit from house to house. Becoming a guide, he robs the caravan and sleeps at the crossroads. He ruins the sprouted crop, rotting it with untimely rain. The suffering, spoiled, two-faced one is like a vicious yoked ox — bellowing, it wastes the ploughing and is left in the waste.

ਦੁਖੀਆ ਦੁਸਟੁ ਦੁਬਾਜਰਾ ਤਾਮੇ ਰੰਗਹੁ ਕੈਹਾ ਹੋਵੈ। ਬਾਹਰੁ ਦਿਸੈ ਉਜਲਾ ਅੰਦਰਿ ਮਸੁ ਨ ਧੋਪੈ ਧੋਵੈ। ਸੰਨੀ ਜਾਣੁ ਲੁਹਾਰ ਦੀ ਹੋਇ ਦੁਮੂਹੀਂ ਕੁਸੰਗ ਵਿਗੋਵੈ। ਖਿਣੁ ਤਤੀ ਆਰਣਿ ਵੜੈ ਖਿਣੁ ਠੰਢੀ ਜਲੁ ਅੰਦਰਿ ਟੋਵੈ। ਤੁਮਾ ਦਿਸੇ ਸੋਹਣਾ ਚਿਤ੍ਰਮਿਤਾਲਾ ਵਿਸੁ ਵਿਲੋਵੈ। ਸਾਉ ਨ ਕਉੜਾ ਸਹਿ ਸਕੈ ਜੀਭੈ ਛਾਲੈ ਅੰਝੂ ਰੋਵੈ। ਕਲੀ ਕਨੇਰ ਨ ਹਾਰਿ ਪਰੋਵੈ ॥੧੧॥

dukhīā dusaṭ dubājarā tāme raṅgahu kaihā hovai | bāhar disai ujalā andar mas na dhopai dhovai | sannī jāṇ luhār dī hoi dumūhīn kusaṅg vigovai | khiṇ tatī āraṇ vaṛai khiṇ ṭhaṇḍhī jal andar ṭovai | tumā dise sohaṇā chitramitālā vis vilovai | sāu na kauṛā sah sakai jībhai chhālai añjhū rovai | kalī kaner na hār parovai |11|

The suffering, spoiled, two-faced one is like bronze made from copper's colour: bright outside, but inside a soot that washing never washes off. Know it as the blacksmith's tongs, two-mouthed, ruined by bad company — a moment hot in the furnace, a moment cold in the water-trough. The bitter gourd looks lovely and mottled, but churns out poison. Nobody can bear its bitter taste — the tongue blisters, and a man weeps. The oleander bud is never strung on a necklace.

ਦੁਖੀ ਦੁਸਟ ਦੁਬਾਜਰਾ ਸੁਤਰ ਮੁਰਗ ਹੋਇ ਕੰਮਿ ਨ ਆਵੈ। ਉਡਣਿ ਉਡੈ ਨ ਲਦੀਐ ਪੁਰਸੁਸ ਹੋਈ ਆਪੁ ਲਖਾਵੈ। ਹਸਤੀ ਦੰਦ ਵਖਾਣੀਅਨਿ ਹੋਰੁ ਦਿਖਾਲੈ ਹੋਰਤੁ ਖਾਵੈ। ਬਕਰੀਆਂ ਨੋ ਚਾਰ ਥਣ ਦੁਇ ਗਲ ਵਿਚਿ ਦੁਇ ਲੇਵੈ ਲਾਵੈ। ਇਕਨੀ ਦੁਧੁ ਸਮਾਵਦਾ ਇਕ ਠਗਾਊ ਠਗ ਠਗਾਵੈ। ਮੋਰਾਂ ਅਖੀ ਚਾਰਿ ਚਾਰਿ ਉਇ ਦੇਖਨਿ ਓਨੀ ਦਿਸਿ ਨ ਆਵੈ। ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਕੁਦਾਉ ਹਰਾਵੈ ॥੧੨॥

dukhī dusaṭ dubājarā sutar murag hoi kamm na āvai | uḍaṇ uḍai na ladīai purasus hoī āp lakhāvai | hasatī dand vakhāṇīan hor dikhālai horat khāvai | bakarīān no chār thaṇ dui gal vich dui levai lāvai | ikanī dudh samāvadā ik ṭhagāū ṭhag ṭhagāvai | morān akhī chār chār ui dekhan onī dis na āvai | dūjā bhāu kudāu harāvai |12|

The suffering, spoiled, two-faced one is like the ostrich, of no use — it cannot fly, it cannot carry a load, and ashamed, it still shows itself. The elephant's tusks are for show — it eats with others. The goat has four teats, and two of them are useless in its throat. In one, milk gathers; the other, a cheat, cheats. The peacock has four eye-marks — they look, and see nothing. Loving two is a losing throw, and it is beaten.

ਦੰਮਲ ਵਜੈ ਦੁਹੁ ਧਿਰੀ ਖਾਇ ਤਮਾਚੇ ਬੰਧਨਿ ਜੜਿਆ। ਵਜਨਿ ਰਾਗ ਰਬਾਬ ਵਿਚਿ ਕੰਨ ਮਰੋੜੀ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਫੜਿਆ। ਖਾਨ ਮਜੀਰੇ ਟਕਰਾਂ ਸਿਰ ਤਨ ਭੰਨਿ ਮਰਦੇ ਕਰਿ ਧੜਿਆ। ਖਾਲੀ ਵਜੈ ਵੰਝੁਲੀ ਦੇ ਸੂਲਾਕ ਨ ਅੰਦਰਿ ਵੜਿਆ। ਸੁਇਨੇ ਕਲਸੁ ਸਵਾਰੀਐ ਭੰਨਾ ਘਟਾ ਨ ਜਾਈ ਘੜਿਆ। ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਸੜਾਣੈ ਸੜਿਆ ॥੧੩॥

dammal vajai duhu dhirī khāi tamāche bandhan jaṛiā | vajan rāg rabāb vich kann maroṛī phir phir phaṛiā | khān majīre ṭakarān sir tan bhann marade kar dhaṛiā | khālī vajai vañjhulī de sūlāk na andar vaṛiā | suine kalas savārīai bhannā ghaṭā na jāī ghaṛiā | dūjā bhāu saṛāṇai saṛiā |13|

The tabor is struck on both sides, tied up, taking slaps. The rebeck sounds in its melody, its ears twisted, seized again and again. The cymbals clash head to head, breaking, dying in pieces. The flute sounds empty, because no rod is put inside it. The golden pitcher is beautiful, but once broken it is not made again. Loving two burns in its own burning envy.

ਦੁਖੀਆ ਦੁਸਟੁ ਦੁਬਾਜਰਾ ਬਗੁਲ ਸਮਾਧਿ ਰਹੈ ਇਕ ਟੰਗਾ। ਬਜਰ ਪਾਪ ਨ ਉਤਰਨਿ ਘੁਟਿ ਘੁਟਿ ਜੀਆਂ ਖਾਇ ਵਿਚਿ ਗੰਗਾ। ਤੀਰਥ ਨਾਵੈ ਤੂੰਬੜੀ ਤਰਿ ਤਰਿ ਤਨੁ ਧੋਵੈ ਕਰਿ ਨੰਗਾ। ਮਨ ਵਿਚਿ ਵਸੈ ਕਾਲਕੂਟੁ ਭਰਮੁ ਨ ਉਤਰੈ ਕਰਮੁ ਕੁਢੰਗਾ। ਵਰਮੀ ਮਾਰੀ ਨਾ ਮਰੈ ਬੈਠਾ ਜਾਇ ਪਤਾਲਿ ਭੁਇਅੰਗਾ। ਹਸਤੀ ਨੀਰਿ ਨਵਾਲੀਐ ਨਿਕਲਿ ਖੇਹ ਉਡਾਏ ਅੰਗਾ। ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਸੁਆਉ ਨ ਚੰਗਾ ॥੧੪॥

dukhīā dusaṭ dubājarā bagul samādh rahai ik ṭaṅgā | bajar pāp na utaran ghuṭ ghuṭ jīān khāi vich gaṅgā | tīrath nāvai tūmbaṛī tar tar tan dhovai kar naṅgā | man vich vasai kālakūṭ bharam na utarai karam kuḍhaṅgā | varamī mārī nā marai baiṭhā jāi patāl bhuiaṅgā | hasatī nīr navālīai nikal kheh uḍāe aṅgā | dūjā bhāu suāu na chaṅgā |14|

The suffering, spoiled, two-faced one keeps a heron's trance on one leg. His grievous sins never lift — gulping down creatures in the Ganga. The gourd bathes at the holy place, swims and washes its body bare; and still the deadly poison lives in his mind, the doubt never lifts, and the deed stays crooked. The snake, its hole struck, does not die, but sits down in the world below. The elephant bathed in water throws dust over its limbs. The aim of seeing two is no good aim.

ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਦੁਬਾਜਰਾ ਮਨ ਪਾਟੈ ਖਰਬਾੜੂ ਖੀਰਾ। ਅਗਹੁ ਮਿਠਾ ਹੋਇ ਮਿਲੈ ਪਿਛਹੁ ਕਉੜਾ ਦੋਖੁ ਸਰੀਰਾ। ਜਿਉ ਬਹੁ ਮਿਤਾ ਕਵਲ ਫੁਲੁ ਬਹੁ ਰੰਗੀ ਬੰਨੑਹਿ ਪਿੰਡੁ ਅਹੀਰਾ। ਹਰਿਆ ਤਿਲੁ ਬੂਆੜ ਜਿਉ ਕਲੀ ਕਨੇਰ ਦੁਰੰਗ ਨ ਧੀਰਾ। ਜੇ ਸਉ ਹਥਾ ਨੜੁ ਵਧੈ ਅੰਦਰੁ ਖਾਲੀ ਵਾਜੁ ਨਫੀਰਾ। ਚੰਨਣ ਵਾਸ ਨ ਬੋਹੀਅਨਿ ਖਹਿ ਖਹਿ ਵਾਂਸ ਜਲਨਿ ਬੇਪੀਰਾ। ਜਮ ਦਰ ਚੋਟਾ ਸਹਾ ਵਹੀਰਾ ॥੧੫॥

dūjā bhāu dubājarā man pāṭai kharabāṛū khīrā | agahu miṭhā hoi milai pichhahu kauṛā dokh sarīrā | jiu bahu mitā kaval phul bahu raṅgī bannhh piṇḍ ahīrā | hariā til būāṛ jiu kalī kaner duraṅg na dhīrā | je sau hathā naṛ vadhai andar khālī vāj naphīrā | channaṇ vās na bohīan khah khah vāns jalan bepīrā | jam dar choṭā sahā vahīrā |15|

The love of two, the two-faced, is a torn, jangled, curdled thing. Sweet in front on meeting, bitter behind, a fault in the body. Like the many-friended lotus of many colours that binds a herdsmen's village. Like the green barren sesame, alive to look at and empty inside; like the oleander bud of two colours, unsteady. Though the reed grows a hundred hands high, it is hollow inside, and sounds like a pipe. The sandal never perfumes them — rubbing, the bamboos burn, with no master. At Death's door they take the blows along with the caravan.

ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਦੁਬਾਜਰਾ ਬਧਾ ਕਰੈ ਸਲਾਮੁ ਨ ਭਾਵੈ। ਢੀਂਗ ਜੁਹਾਰੀ ਢੀਂਗੁਲੀ ਗਲਿ ਬਧੇ ਓਹੁ ਸੀਸੁ ਨਿਵਾਵੈ। ਗਲਿ ਬਧੈ ਜਿਉ ਨਿਕਲੈ ਖੂਹਹੁ ਪਾਣੀ ਉਪਰਿ ਆਵੈ। ਬਧਾ ਚਟੀ ਜੋ ਭਰੈ ਨਾ ਗੁਣ ਨਾ ਉਪਕਾਰੁ ਚੜ੍ਹਾਵੈ। ਨਿਵੈ ਕਮਾਣ ਦੁਬਾਜਰੀ ਜਿਹ ਫੜਿਦੇ ਇਕ ਸੀਸ ਸਹਾਵੈ। ਨਿਵੈ ਅਹੇੜੀ ਮਿਰਗੁ ਦੇਖਿ ਕਰੈ ਵਿਸਾਹ ਧ੍ਰੋਹੁ ਸਰੁ ਲਾਵੈ। ਅਪਰਾਧੀ ਅਪਰਾਧੁ ਕਮਾਵੈ ॥੧੬॥

dūjā bhāu dubājarā badhā karai salām na bhāvai | ḍhīṅg juhārī ḍhīṅgulī gal badhe ohu sīs nivāvai | gal badhai jiu nikalai khūhahu pāṇī upar āvai | badhā chaṭī jo bharai nā guṇ nā upakār chaṛhāvai | nivai kamāṇ dubājarī jih phaṛide ik sīs sahāvai | nivai aheṛī mirag dekh karai visāh dhrohu sar lāvai | aparādhī aparādh kamāvai |16|

The love of two, the two-faced, tied up, makes his greeting — and it pleases nobody. The well-sweep bows, roped at the neck. Roped, it comes up out of the well, and the water rises. Bound, he pays the fine, but earns no goodness and no benefit. The two-faced bow is the drawn bow — whoever grasps it, it holds one arrow at the head to shoot. The hunter bows when he sees the deer, and then treacherously looses the arrow. The offender does his offence.

ਨਿਵੈ ਨ ਤੀਰ ਦੁਬਾਜਰਾ ਗਾਡੀ ਖੰਭ ਮੁਖੀ ਮੁਹਿ ਲਾਏ। ਨਿਵੈ ਨ ਨੇਜਾ ਦੁਮੁਹਾ ਰਣ ਵਿਚਿ ਉਚਾ ਆਪ ਗਣਾਏ। ਅਸਟ ਧਾਤੁ ਦਾ ਜਬਰ ਜੰਗੁ ਨਿਵੈ ਨਾ ਫੁਟੈ ਕੋਟ ਢਹਾਏ। ਨਿਵੈ ਨ ਖੰਡਾ ਸਾਰ ਦਾ ਹੋਇ ਦੁਧਾਰਾ ਖੂਨ ਕਰਾਏ। ਨਿਵੈ ਨ ਸੂਲੀ ਘੇਰਣੀ ਕਰਿ ਅਸਵਾਰ ਫਾਹੇ ਦਿਵਾਏ। ਨਿਵਣਿ ਨ ਸੀਖਾਂ ਸਖਤ ਹੋਇ ਮਾਸੁ ਪਰੋਇ ਕਬਾਬੁ ਭੁਨਾਏ। ਜਿਉਂ ਕਰਿ ਆਰਾ ਰੁਖੁ ਤਛਾਏ ॥੧੭॥

nivai na tīr dubājarā gāḍī khambh mukhī muh lāe | nivai na nejā dumuhā raṇ vich uchā āp gaṇāe | asaṭ dhāt dā jabar jaṅg nivai nā phuṭai koṭ ḍhahāe | nivai na khaṇḍā sār dā hoi dudhārā khūn karāe | nivai na sūlī gheraṇī kar asavār phāhe divāe | nivaṇ na sīkhān sakhat hoi mās paroi kabāb bhunāe | jiun kar ārā rukh tachhāe |17|

The arrow does not bow, that two-faced thing — its feathers set, its point to the mouth. The two-mouthed spear does not bow, held high in the field, showing itself off. The eight-metal cannon's fierce war does not bow, unbroken, and it breaks the fort. The steel sword does not bow, double-edged, doing murder. The impaling stake does not bow, mounting the rider to hang him. The hard skewers do not bow, spitting flesh to roast. And so the saw hews the tree, cutting both ways.

ਅਕੁ ਧਤੂਰਾ ਝਟੁਲਾ ਨੀਵਾ ਹੋਇ ਨ ਦੁਬਿਧਾ ਖੋਈ। ਫੁਲਿ ਫੁਲਿ ਫੁਲੇ ਦੁਬਾਜਰੇ ਬਿਖੁ ਫਲ ਫਲਿ ਫਲਿ ਮੰਦੀ ਸੋਈ। ਪੀਐ ਨ ਕੋਈ ਅਕੁ ਦੁਧੁ ਪੀਤੇ ਮਰੀਐ ਦੁਧੁ ਨ ਹੋਈ। ਖਖੜੀਆਂ ਵਿਚਿ ਬੁਢੀਆਂ ਫਟਿ ਫਟਿ ਛੁਟਿ ਛੁਟਿ ਉਡਨਿ ਓਈ। ਚਿਤਮਿਤਾਲਾ ਅਕ ਤਿਡੁ ਮਿਲੈ ਦੁਬਾਜਰਿਆਂ ਕਿਉ ਢੋਈ। ਖਾਇ ਧਤੂਰਾ ਬਰਲੀਐ ਕਖ ਚੁਣੰਦਾ ਵਤੈ ਲੋਈ। ਕਉੜੀ ਰਤਕ ਜੇਲ ਪਰੋਈ ॥੧੮॥

ak dhatūrā jhaṭulā nīvā hoi na dubidhā khoī | phul phul phule dubājare bikh phal phal phal mandī soī | pīai na koī ak dudh pīte marīai dudh na hoī | khakhaṛīān vich buḍhīān phaṭ phaṭ chhuṭ chhuṭ uḍan oī | chitamitālā ak tiḍ milai dubājariān kiu ḍhoī | khāi dhatūrā baralīai kakh chuṇandā vatai loī | kauṛī ratak jel paroī |18|

The bitter milkweed and the thorn-apple are bushy, and yet bowing low they never lose their two-ness. The two-faced bloom flower on flower, and fruiting, they bear poison fruit, and bad. Nobody drinks the milkweed's milk — drink it and you die; it is no true milk. In their pods the old seeds burst and float away. The mottled milkweed locust meets it — and how shall the two-faced find shelter? Eat the thorn-apple and you rave, and wander about picking up straws. The bitter weight-seed is strung on a chain.

ਵਧੈ ਚੀਲ ਓਜਾੜ ਵਿਚਿ ਉਚੈ ਉਪਰਿ ਉਚੀ ਹੋਈ। ਗੰਢੀ ਜਲਨਿ ਮੁਸਾਹਰੇ ਪਤ ਅਪਤ ਨ ਛੁਹੁਦਾ ਕੋਈ। ਛਾਉ ਨ ਬਹਨਿ ਪੰਧਾਣੂਆ ਪਵੈ ਪਛਾਵਾ ਟਿਬੀ ਟੋਈ। ਫਿੰਡ ਜਿਵੈ ਫਲੁ ਫਾਟੀਅਨਿ ਘੁੰਘਰਿਆਲੇ ਰੁਲਨਿ ਪਲੋਈ। ਕਾਠੁ ਕੁਕਾਠੁ ਨ ਸਹਿ ਸਕੈ ਪਾਣੀ ਪਵਣੁ ਨ ਧੁਪ ਨ ਲੋਈ। ਲਗੀ ਮੂਲਿ ਨ ਵਿਝਵੈ ਜਲਦੀ ਹਉਮੈ ਅਗਿ ਖੜੋਈ। ਵਡਿਆਈ ਕਰਿ ਦਈ ਵਿਗੋਈ ॥੧੯॥

vadhai chīl ojāṛ vich uchai upar uchī hoī | gaṇḍhī jalan musāhare pat apat na chhuhudā koī | chhāu na bahan pandhāṇūā pavai pachhāvā ṭibī ṭoī | phiṇḍ jivai phal phāṭīan ghuṅghariāle rulan paloī | kāṭh kukāṭh na sah sakai pāṇī pavaṇ na dhup na loī | lagī mūl na vijhavai jaladī haumai ag khaṛoī | vaḍiāī kar daī vigoī |19|

The pine grows in the waste, high above the high. Its knots burn as torch-splinters; and nobody touches its leaves or its bare wood. Travellers do not sit in its shade — its shadow falls on mound and hollow. Its fruit splits like a ball; and its curly cones roll about and rot. It gives neither good wood nor bad — no use for water, wind, sun or light. Once lit it never goes out, standing and burning in the fire of pride. Given greatness, it was ruined by it.

ਤਿਲੁ ਕਾਲਾ ਫੁਲੁ ਉਜਲਾ ਹਰਿਆ ਬੂਟਾ ਕਿਆ ਨੀਸਾਣੀ। ਮੁਢਹੁ ਵਢਿ ਬਣਾਈਐ ਸਿਰ ਤਲਵਾਇਆ ਮਝਿ ਬਿਬਾਣੀ। ਕਰਿ ਕਟਿ ਪਾਈ ਝੰਬੀਐ ਤੇਲੁ ਤਿਲੀਹੂੰ ਪੀੜੇ ਘਾਣੀ। ਸਣ ਕਪਾਹ ਦੁਇ ਰਾਹ ਕਰਿ ਪਰਉਪਕਾਰ ਵਿਕਾਰ ਵਿਡਾਣੀ। ਵੇਲਿ ਕਤਾਇ ਵੁਣਾਈਐ ਪੜਦਾ ਕਜਣ ਕਪੜੁ ਪ੍ਰਾਣੀ। ਖਲ ਕਢਾਇ ਵਟਾਇ ਸਣ ਰਸੇ ਬੰਨੑਹਿਨ ਮਨਿ ਸਰਮਾਣੀ। ਦੁਸਟਾ ਦੁਸਟਾਈ ਮਿਹਮਾਣੀ ॥੨੦॥

til kālā phul ujalā hariā būṭā kiā nīsāṇī | muḍhahu vaḍh baṇāīai sir talavāiā majh bibāṇī | kar kaṭ pāī jhambīai tel tilīhūn pīṛe ghāṇī | saṇ kapāh dui rāh kar paraupakār vikār viḍāṇī | vel katāi vuṇāīai paṛadā kajaṇ kapaṛ prāṇī | khal kaḍhāi vaṭāi saṇ rase bannhhin man saramāṇī | dusaṭā dusaṭāī mihamāṇī |20|

The sesame is black, its flower white, and the plant green — what a mark it makes. Cut from the root and made ready, head down in the wilderness of the field. Cut and put in and threshed, its oil is pressed out in the mill. Hemp and cotton are two roads — the wonderful doing of good, and of harm. The cotton plant, spun and woven, becomes the cloth that covers people. The hemp's skin, peeled and twisted into rope, binds — a shame to the mind. The wickedness of the wicked is only a passing guest.

ਕਿਕਰ ਕੰਡੇ ਧ੍ਰੇਕ ਫਲ ਫਲੀਂ ਨ ਫਲਿਆ ਨਿਹਫਲ ਦੇਹੀ। ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੀ ਦੁਹਾ ਫੁਲ ਦਾਖ ਨ ਗੁਛਾ ਕਪਟ ਸਨੇਹੀ। ਚਿਤਮਿਤਾਲਾ ਅਰੰਡ ਫਲੁ ਥੋਥੀ ਥੋਹਰਿ ਆਸ ਕਿਨੇਹੀ। ਰਤਾ ਫਲੁ ਨ ਮੁਲੁ ਅਢੁ ਨਿਹਫਲ ਸਿਮਲ ਛਾਵ ਜਿਵੇਹੀ। ਜਿਉ ਨਲੀਏਰ ਕਠੋਰ ਫਲੁ ਮੁਹ ਭੰਨੇ ਦੇ ਗਰੀ ਤਿਵੇਹੀ। ਸੂਤੁ ਕਪੂਤ ਸਪੂਤ ਦੂਤ ਕਾਲੇ ਧਉਲੇ ਤੂਤ ਇਵੇਹੀ। ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਕੁਦਾਉ ਧਰੇਹੀ ॥੨੧॥

kikar kaṇḍe dhrek phal phalīn na phaliā nihaphal dehī | raṅg biraṅgī duhā phul dākh na guchhā kapaṭ sanehī | chitamitālā araṇḍ phal thothī thohar ās kinehī | ratā phal na mul aḍh nihaphal simal chhāv jivehī | jiu nalīer kaṭhor phal muh bhanne de garī tivehī | sūt kapūt sapūt dūt kāle dhaule tūt ivehī | dūjā bhāu kudāu dharehī |21|

The acacia has thorns; the dhrek has fruit that never ripens, a fruitless thing. Two flowers of different colours — no grape cluster is the false lover. The mottled castor fruit; the empty cactus — what hope is there in it? The red castor fruit is not worth a halfpenny, like the fruitless silk-cotton's shade. As the coconut's hard fruit gives up its kernel only when its mouth is broken. A good son and a bad son, an enemy — as the black and the white mulberry are. Loving two lays a false throw.

ਜਿਉ ਮਣਿ ਕਾਲੇ ਸਪ ਸਿਰਿ ਹਸਿਹਸਿ ਰਸਿਰਸਿ ਦੇਇ ਨ ਜਾਣੈ। ਜਾਣੁ ਕਥੂਰੀ ਮਿਰਗ ਤਨਿ ਜੀਵਦਿਆਂ ਕਿਉ ਕੋਈ ਆਣੈ। ਆਰਣਿ ਲੋਹਾ ਤਾਈਐ ਘੜੀਐ ਜਿਉਂ ਵਗਦੇ ਵਾਦਾਣੈ। ਸੂਰਣੁ ਮਾਰਣਿ ਸਾਧੀਐ ਖਾਹਿ ਸਲਾਹਿ ਪੁਰਖ ਪਰਵਾਣੈ। ਪਾਨ ਸੁਪਾਰੀ ਕਥੁ ਮਿਲਿ ਚੂਨੇ ਰੰਗ ਸੁਰੰਗ ਸਿਞਾਣੈ। ਅਉਖਧੁ ਹੋਵੈ ਕਾਲਕੂਟੁ ਮਾਰਿ ਜੀਵਾਲਨਿ ਵੈਦ ਸੁਜਾਣੈ। ਮਨੁ ਪਾਰਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਵਸਿ ਆਣੈ ॥੨੨॥੩੩॥

jiu maṇ kāle sap sir hasihas rasiras dei na jāṇai | jāṇ kathūrī mirag tan jīvadiān kiu koī āṇai | āraṇ lohā tāīai ghaṛīai jiun vagade vādāṇai | sūraṇ māraṇ sādhīai khāh salāh purakh paravāṇai | pān supārī kath mil chūne raṅg suraṅg siñāṇai | aukhadh hovai kālakūṭ mār jīvālan vaid sujāṇai | man pārā guramukh vas āṇai |22|33|

Like the jewel on the black snake's head — laughing and relishing it, it does not know how to give it up. Know the musk in the deer's body — how, while it lives, can anyone bring it out? Iron is heated in the furnace and forged as the bellows blow. The yam is purified with a killing agent, and then eaten, praised and accepted by people. Betel leaf, areca nut and catechu meet the lime, and are known by their lovely red. Deadly poison becomes medicine — the wise doctor kills and brings back to life. The mind, restless as mercury, the Gurmukh brings under control.

ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥

ik oankaar satigur prasād |

One Creator. Known by the grace of the True Guru.