The March South Begins
ਬਹੁਤ ਦਿਵਸ ਬੀਤਯੋ ਤਹਾਂ, ਪ੍ਰਗਟ ਕਹੋ ਬਿਚਾਰ । ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਇਤ ਤੇ ਚਲਯੋ, ਉਤ ਤੇ ਸਿਰਜਨਹਾਰ ॥੧॥੫੯੫॥
bahut divas bītayo tahān, pragaṭ kaho bichār | dayā siṅgh it te chalayo, ut te sirajanahār |1|595|
Many days passed there; and openly [the Guru] spoke his mind: ‘Daya Singh has set off from here, and the Creator's word from there.’
ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਦੱਛਨ ਦਿਸਾ, ਲਾਗੀ ਬਹੁਤ ਅਵਾਰ । ਸਿੰਘਨ ਕੋ ਸਾਹਿਬ ਕਹਯੋ, ਸਭੈ ਹੋਹੁ ਤਯਾਰ ॥੨॥੫੯੬॥
dayā siṅgh dacchhan disā, lāgī bahut avār | siṅghan ko sāhib kahayo, sabhai hohu tayār |2|596|
Daya Singh was in the southern region, and much delay had passed. The Guru said to the Singhs: ‘Let all be ready.’
ਮਾਰਵਾਰ ਕੇ ਰਾਹ, ਦਿਸ ਦੱਛਨ ਕੋ ਕੂਚ ਹੈ । ਸਭੈ ਹੋਹੁ ਤਯਾਰ, ਪ੍ਰਭੁ ਇਮ ਕਹੀ ਸੁਨਾਇ ਕੈ ॥੩॥੫੯੭॥
māravār ke rāha, dis dacchhan ko kūch hai | sabhai hohu tayāra, prabh im kahī sunāi kai |3|597|
‘By the road of Marwar the march is toward the south; let all be ready’ — so the Lord proclaimed.
ਭਏ ਤੱਯਾਰ ਹਬਜਾਰ ਪਾਂਚੇ ਕਸੇ, ਸਿੰਘ ਤਿਹ ਠੌਰ ਬਨ ਬੇਗ ਆਏ । ਏਕ ਸੋ ਏਕ ਬਲਵੰਤ ਸੂਰਾ ਸਰਸ, ਟਾਂਕ ਦੁਇ ਤੀਨ ਆਫੂ ਚੜਾਏ । ਦੇਖਿ ਕਰਤਾਰ ਤਿਹ ਓਰ ਐਸੇ ਕਹਯੋ, ਅਨੀ ਕੇ ਜ੍ਵਾਨ ਹੈ ਦਿਸਟਿ ਆਏ । ਅਸੁ ਬਾਨੀ ਸਰਸ ਸਾਜਿ ਸੀਗਾਰ ਕੇ, ਬੇਗ ਲੈ ਆਵ ਐਸੇ ਬਤਾਏ ॥੪॥੫੯੮॥
bhae taiyār habajār pāñche kase, siṅgh tih ṭhaur ban beg āe | ek so ek balavant sūrā sarasa, ṭāṅk dui tīn āphū chaṛāe | dekh karatār tih or aise kahayo, anī ke jvān hai disaṭ āe | as bānī saras sāj sīgār ke, beg lai āv aise batāe |4|598|
Five thousand made ready and girded; the Singhs came swiftly, arrayed, to that place. Warrior upon mighty warrior, splendid — in the fashion of the soldiery of that age. Seeing them, the Creator said to them: ‘The young men of the army have come into sight. Array and adorn the fine, graceful horses, and bring them quickly’ — so he told.
The Guru Mounts for the March
ਤੁਰਕੀ ਅਸੁ ਅੱਛ ਸੁਪੱਛਿ ਬਡੇ, ਤਿਹ ਊਪਰ ਪਾਖਰੰ ਆਨਿ ਧਰੀ । ਛਬਿ ਸੋਹਤ ਜੀਨ ਜਰਾਇਨ ਕੀ, ਸਭ ਸਾਜਿ ਸਮੇਤ ਅਨੂਪ ਧਰੀ । ਗਜ ਮੋਤਿਨ ਕੇ ਗੁਲ ਬੰਦਨ ਕੇ, ਕਲਗੀ ਸਿਰ ਸੋਭ ਜਰਾਵੈ ਜਰੀ । ਬਰਨੋ ਛਬਿ ਜੋ ਜਲ ਚਾਲ ਚਲੈ, ਛਿਪ ਹੈ ਤਿਹ ਦੇਖਤ ਹੂਰ ਪਰੀ ॥੫॥੫੯੯॥
turakī as acchh supacchh baḍe, tih ūpar pākharan ān dharī | chhab sohat jīn jarāin kī, sabh sāj samet anūp dharī | gaj motin ke gul bandan ke, kalagī sir sobh jarāvai jarī | barano chhab jo jal chāl chalai, chhip hai tih dekhat hūr parī |5|599|
A Turkish steed, splendid, well-formed and great; upon it the barding was laid; the beauty of the jewelled saddle shone, all arrayed and matchless. Garlands of great pearls at its neck, and on its head the jewel-set plume-crest. I describe its beauty as it moves like flowing water — the houri and fairy hide themselves, beholding it.
ਚੰਚਲ ਚਪਲ ਚਲਾਕ ਹੈ, ਅਰੁ ਗਤਿ ਅਨਿਕ ਅਪਾਰ । ਬਰਨ ਚਿਹਨ ਸੁੰਦਰ ਸਰਸ, ਰੂਪ ਦਿਯੋ ਕਰਤਾਰ ॥੬॥੬੦੦॥
chañchal chapal chalāk hai, ar gat anik apār | baran chihan sundar sarasa, rūp diyo karatār |6|600|
Nimble, swift and clever, of countless boundless gaits; of fair colour and marking, splendid — such a form the Creator gave it.
ਅਰਦਾਸ ਕੀਨੀ ਅਰਦਾਸਿਯੈ, ਸੁਨਿਜੈ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਧਾਰਿ । ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਬਾਨੀ ਸਰਸ, ਭਯੋ ਅਸੁ ਤਯਾਰ ॥੭॥੬੦੧॥
aradās kīnī aradāsiyai, sunijai, kripā dhār | at sundar bānī sarasa, bhayo as tayār |7|601|
The petitioner made his ardas: ‘Hear, and show your grace: the exceedingly beautiful, graceful horse is made ready.’
ਤਾਹਿ ਸਮੈ ਪ੍ਰਭੁ ਨੇ ਇਸਨਾਨ ਕਿਯੋ ਕਰਿ ਕੈ ਹਥਿਆਰ ਸੰਭਾਰੇ । ਲੈ ਤਿਨ ਕੋ ਇਸਨਾਨ ਦਿਯੋ, ਕਰਿ ਆਪਿ ਅਗੋਛਨ ਪੋਛ ਸੁਧਾਰੇ । ਕਾਢਿ ਤਿਨੈ ਚਮਕਾਇ ਚਹੁ ਦਿਸ, ਮਿਆਨਨ ਮੈ ਜਬ ਹੀ ਨਿਰਵਾਰੇ । ਖੇਲ ਅਪਾਰ ਕਰੇ ਕਰਤਾਰ, ਜਨ ਜੀਵ ਕਹਾ ਗਤਿ ਤਾਹਿ ਬਿਚਾਰੇ ॥੮॥੬੦੨॥
tāh samai prabh ne isanān kiyo kar kai hathiār sambhāre | lai tin ko isanān diyo, kar āp agochhan pochh sudhāre | kāḍh tinai chamakāi chahu disa, miānan mai jab hī niravāre | khel apār kare karatāra, jan jīv kahā gat tāh bichāre |8|602|
At that time the Lord bathed, and took up his weapons; he had the horses bathed too, and himself wiped them clean with cloths. Drawing out his blades, flashing them on all four sides, when he cleared them from their scabbards — the Creator makes his boundless play; what can a mere creature comprehend of his state?
ਤੋਸਕਚੀ ਤਾਹੀ ਸਮੈ, ਬਸਤੁ ਸਭੈ ਕਰ ਕੀਨ । ਆਗੇ ਸਤਿਗੁਰ ਕੇ ਧਰੇ, ਪਹਰ ਤਬੈ ਸਭ ਲੀਨ ॥੯॥੬੦੩॥
tosakachī tāhī samai, basat sabhai kar kīn | āge satigur ke dhare, pahar tabai sabh līn |9|603|
The keeper of the wardrobe at that time brought all the things and set them before the True Guru; and all were taken up within a watch.
ਸੀਸ ਪੈ ਤਾਜ ਲੈ ਸੋਨ ਕਲਗੀ ਧਰੀ, ਲਾਲ ਹੀਰੇ ਜਰੀ ਜਗਮਗਾਵੈ । ਹੀਰ ਪੰਨਾ ਖਰੇ, ਓਰ ਮੋਤੀ ਜਰੇ, ਝਲਕ ਛਬਿ ਸੋਭ ਤਾਕੀ ਸੁਹਾਵੈ । ਝੋਕ ਐਸੇ ਲਸੈ, ਜੋਤਿ ਢੁੰਦਨ ਦਿਸੈ, ਸੋਭ ਅਪਾਰ ਨਹੀ ਬਰਨਿ ਆਵੈ । ਪ੍ਰਗਟਿ ਪੂਰੰਢਿ ਤੂਈ ਲੋਕ ਸੋਭਾ ਕਰੈ, ਪੇਖ ਤਿਹ ਸੰਤ ਸੁਖ ਸਰਬ ਪਾਵੈ ॥੧੦॥੬੦੪॥
sīs pai tāj lai son kalagī dharī, lāl hīre jarī jagamagāvai | hīr pannā khare, or motī jare, jhalak chhab sobh tākī suhāvai | jhok aise lasai, jot ḍhundan disai, sobh apār nahī baran āvai | pragaṭ pūraṇḍh tūī lok sobhā karai, pekh tih sant sukh sarab pāvai |10|604|
On his head he set the crown with its golden plume-crest, gleaming, studded with rubies and diamonds; diamonds and emeralds set, and pearls; the shimmer of that beauty is lovely, such radiance shining that a searching light seems seen — a glory boundless, past describing. Manifest and all-pervading, You alone make the world's splendour; beholding him, all the saints find every joy.
ਚਿਲਤਾ ਕਰਿ ਕੈ ਸਭ ਸਾਜ ਹੀ ਸੋਂ, ਬਰਨੋ ਹਥਿਆਰ ਕਹੋ ਸਭ ਹੀ । ਕਟਿ ਸੋ ਤਰਵਾਰ ਬਨੀ ਜਮ ਧਾਰ, ਅਲੀ ਬੰਦ ਢਾਲ ਫਬੈ ਜਬ ਹੀ । ਦਿਸ ਦਾਹਨ ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਸਜੈ, ਕਰ ਮੈ ਬਰਛਾ ਚਮਕੈ ਅਬ ਹੀ । ਸਭ ਦੂਤਨ ਛਾਰ ਕਰੈ ਛਿਨ ਮੈ, ਕਹਿ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਚੜੇ ਤਬ ਹੀ ॥੧੧॥੬੦੫॥
chilatā kar kai sabh sāj hī son, barano hathiār kaho sabh hī | kaṭ so taravār banī jam dhāra, alī band ḍhāl phabai jab hī | dis dāhan bān kamān sajai, kar mai barachhā chamakai ab hī | sabh dūtan chhār karai chhin mai, kah gobind siṅgh chaṛe tab hī |11|605|
The chain-mail donned with all its trappings — I tell of all his arms: at the waist the sword like Yama's edge; the shield with its rim adorned; on the right side bow and arrow arrayed; the spear flashing now in his hand. ‘He will make ashes of all the foe in a moment’ — saying this, Guru Gobind Singh then mounted.
ਵਾਹਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤੇ, ਕਹਿ ਕੈ ਭਏ ਸਵਾਰ । ਭਯੋ ਡੰਕ ਤਿਹੁ ਲੋਕ ਮੈ, ਚੜਤ ਕਰੀ ਕਰਤਾਰ ॥੧੨॥੬੦੬॥
vāhagurū jī kī phate, kah kai bhae savār | bhayo ḍaṅk tihu lok mai, chaṛat karī karatār |12|606|
Crying ‘Waheguru ji ki Fateh!’ he mounted; a war-drum sounded through the three worlds as the Creator made his mounting.
ਡੰਕਨ ਘੋਰ ਸੁ ਘੋਰ ਭਈ, ਸੁਨਿ ਕੈ ਪੁਰੀਆ ਸਭ ਹੀ ਲਰਜੀ । ਲਰਜੇ ਸਸਿ ਭਾਨੁ ਭਯਾਨ ਭਏ, ਕਿਹ ਕਾਰਨ ਕਾਜਿ ਚੜਯੋ ਹਰਿ ਜੀ । ਤੁਈ ਲੋਕ ਅਲੋਕ ਸਭੈ ਲਰਜੇ, ਸਿਵ ਜੀ ਕੈਲਾਸ ਪਲਯੋ ਤਰ ਜੀ । ਸੁਨ ਸੇਸ ਮਹੇਸ ਸੁਰੇਸ ਬਡੇ, ਲਰਜੇ ਸਿੰਘ ਗੋਬਿੰਦ ਕੇ ਡਰ ਜੀ ॥੧੩॥੬੦੭॥
ḍaṅkan ghor su ghor bhaī, sun kai purīā sabh hī larajī | laraje sas bhān bhayān bhae, kih kāran kāj chaṛayo har jī | tuī lok alok sabhai laraje, siv jī kailās palayo tar jī | sun ses mahes sures baḍe, laraje siṅgh gobind ke ḍar jī |13|607|
The drums thundered terribly; hearing them, all the cities trembled. The moon and sun trembled in dread: ‘For what cause has the Lord Hari mounted?’ All the worlds and the unseen realms trembled; Shiva's Kailash toppled beneath. Hear — Sheshnag, Mahesh and the great Indra trembled at the fear of Guru Gobind.
ਭਏ ਭੈਮਾਨ ਪਾਤਾਰ ਆਕਾਸ, ਕਹਯੋ ਕਰਤਾਰ ਦਿਸ ਦੱਛਿ ਆਨੋ । ਕੌਨ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਭੁ ਫੇਰ ਦੱਛਨ ਦਿਸਾ ਭਏ ਹੈਂ ਸਵਾਰ ਕੈਸੇ ਕਿ ਮਾਨੋ । ਸਿਧ ਸਾਧਕ ਸਭੇ ਭਏ ਭੈਮਾਨ, ਅਬ ਕੌਨ ਕੀ ਕਾਨ ਗੁਰੁ ਕੀ ਨਸਾਨੋ । ਡੰਕ ਕੀ ਘੋਰ ਸੁਨਿ ਲੋਕ ਕੰਪੀ, ਚੜੇ ਸਿੰਘ ਗੋਬਿੰਦ ਐਸੇ ਬਖਾਨੋ ॥੧੪॥੬੦੮॥
bhae bhaimān pātār ākāsa, kahayo karatār dis dacchh āno | kaun kāran prabh pher dacchhan disā bhae hain savār kaise ki māno | sidh sādhak sabhe bhae bhaimāna, ab kaun kī kān gur kī nasāno | ḍaṅk kī ghor sun lok kampī, chaṛe siṅgh gobind aise bakhāno |14|608|
The nether-world and the sky grew fearful; the Creator said, ‘come to the southern quarter.’ ‘For what cause has the Lord mounted again toward the south — how are we to understand it?’ The siddhas and seekers all grew afraid: ‘Whose reckoning can stand now? — the Guru's mark spreads wide.’ Hearing the thunder of the drum the world quaked — so is Guru Gobind Singh's mounting told.
Through Rajputana, and the News of Aurangzeb's Death
ਕਰਤ ਕੂਚ ਆਏ ਤਹਾਂ, ਰਜਪੂਤਨ ਕੇ ਦੇਸ । ਆਨਿ ਰਾਜਾ ਮਿਲੇ, ਜੋਧਾ ਬਡੇ ਨਰੇਸ ॥੧੫॥੬੦੯॥
karat kūch āe tahān, rajapūtan ke des | ān rājā mile, jodhā baḍe nares |15|609|
Marching on, they came to the land of the Rajputs; a raja came and met him — a great warrior-king.
ਸਿੰਘਨ ਸਿਖਨ ਮਨ ਮੈ ਆਨੀ । ਉਨ ਉਚਰੀ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋ ਇਮ ਬਾਨੀ । ਹੋਹੁ ਦਯਾਲ ਬਿਆਹ ਪ੍ਰਭੁ ਕਰੋ । ਤਉ ਇਹ ਮਗ ਪਗ ਆਗੇ ਧਰੋ ॥੧੬॥੬੧੦॥
siṅghan sikhan man mai ānī | un ucharī prabh so im bānī | hohu dayāl biāh prabh karo | tau ih mag pag āge dharo |16|610|
The Singhs and Sikhs took it to mind, and spoke this word to the Lord: ‘Be gracious, O Lord — hold the marriage; then set your foot forward on this road.’
ਸੁਨਤ ਬਚਨ ਬਿਗਾਸ ਸੋਂ, ਪ੍ਰਭੁ ਸਭ ਸਾਮਾ ਕੀਨ । ਹੁਕਮ ਸਿਖਨ ਕੋ ਕਿਯੋ, ਮੰਗਵਾਇ ਸਭ ਕਛੁ ਲੀਨ । ਸਾਜ ਸਾਮਾਨੇ ਸਭੈ ਆਨੰਦ ਤੂਰ ਬਜਾਇ । ਬਿਆਹ ਕਰਿ ਕੈ ਆਪਨਾ, ਪ੍ਰਭੁ ਚਲੇ ਤਾਤੇ ਧਾਇ ॥੧੭॥੬੧੧॥
sunat bachan bigās son, prabh sabh sāmā kīn | hukam sikhan ko kiyo, maṅgavāi sabh kachh līn | sāj sāmāne sabhai ānand tūr bajāi | biāh kar kai āpanā, prabh chale tāte dhāi |17|611|
Hearing the word, with delight the Lord made all ready; he ordered the Sikhs and had everything brought; all the trappings, sounding the trumpet of bliss. Performing the marriage, the Lord then marched swiftly on.
ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਤਾਹੀ ਦਿਸਾ, ਮਿਲਾ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋ ਆਇ । ਗੁਰਜਦਾਰ ਦਿਲੀ ਗਯੋ, ਵਹਿ ਉਸ ਰਾਹਿ ਨ ਜਾਇ ॥੧੮॥੬੧੨॥
dayā siṅgh tāhī disā, milā prabh so āi | gurajadār dilī gayo, vah us rāh na jāi |18|612|
In that region Daya Singh came and met the Lord; while the mace-bearer went off to Delhi, not travelling by that road.
ਜਿਹ ਗਾਵਨ ਖਾਲਸਾ ਪਰੇ, ਲੂਟ ਕੂਟ ਤਿਹ ਲੇਤ । ਗਾਵ ਬਚੇ ਰਾਜਾ ਮਿਲੇ, ਭੇਟ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋ ਦੇਤ ॥੧੯॥੬੧੩॥
jih gāvan khālasā pare, lūṭ kūṭ tih let | gāv bache rājā mile, bheṭ prabh so det |19|613|
Whatever villages the Khalsa fell upon, they took by force; but the villages that met the Lord, their rajas came and gave tribute.
ਜੋ ਰਾਜਾ ਕਰ ਜੋਰਿ ਕੈ, ਮਿਲਤ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋ ਧਾਇ । ਬਸ ਹੈ ਦੇਸ ਅਨੰਦ ਸੋਂ, ਤਾਂ ਦਿਗ ਕੋਇ ਨ ਜਾਇ ॥੨੦॥੬੧੪॥
jo rājā kar jor kai, milat prabh so dhāi | bas hai des anand son, tān dig koi na jāi |20|614|
The raja who came with hands joined and met the Lord — his land dwells in bliss, and toward it no one goes to raid.
ਜੋ ਮਨ ਮੈ ਗਰਬਿਤ ਰਹੇ, ਮਿਲਨਾ ਉਨ ਨਹੀ ਕੀਨ । ਲੂਟ ਕੂਟ ਕੈ ਖਾਲਸੇ, ਭੂੰਚ ਤਾਹਿ ਕਉ ਲੀਨ ॥੨੧॥੬੧੫॥
jo man mai garabit rahe, milanā un nahī kīn | lūṭ kūṭ kai khālase, bhūñch tāh kau līn |21|615|
Those who stayed proud in mind and did not come to meet — the Khalsa took their lands by force.
ਕੂਚ ਕਰਤ ਮਾਰਗ ਚਲਤ, ਇਹੀ ਭਾਂਤਿ ਸੋ ਜਾਤ । ਆਗੇ ਕੋ ਮਾਰਗਿ ਨਹੀ, ਸੁਨੀ ਪ੍ਰਭੁ ਇਮ ਬਾਤ ॥੨੨॥੬੧੬॥
kūch karat mārag chalata, ihī bhānt so jāt | āge ko mārag nahī, sunī prabh im bāt |22|616|
Marching, going along the road in this way; ‘there is no road ahead,’ the Lord heard it said.
ਵਹ ਦਿਸ ਛੋੜ ਅਵਰ ਦਿਸ ਧਾਏ । ਕੂਚ ਕਰਤ ਕੇਤਕ ਇਵ ਆਏ । ਚੜਿ ਘਾਟੀ ਕੇ ਪਾਰ ਸਿਧਾਨੇ । ਪ੍ਰਭੁ ਸੋ ਬਾਤ ਕਹੀ ਇਕ ਆਨੇ ॥੨੩॥੬੧੭॥
vah dis chhoṛ avar dis dhāe | kūch karat ketak iv āe | chaṛ ghāṭī ke pār sidhāne | prabh so bāt kahī ik āne |23|617|
Leaving that direction, they hastened another way; marching, they came on; climbing over a pass they went beyond; and someone came and told the Lord a thing:
ਔਰੰਗ ਸ਼ਾਹ ਗਉਨ ਕਰਿ ਗਯੋ । ਜਗ ਤੇ ਬਿਦਾ ਭਾਂਤਿ ਯਹ ਭਯੋ । ਛੋਡਿ ਗਯੋ ਸਭ ਮੁਲਕ ਖਜਾਨਾ । ਕਾਲ ਗੁਸਯੋ ਬਲ ਕਛੁ ਨ ਬਸਾਨਾ ॥੨੪॥੬੧੮॥
auraṅg shāh gaun kar gayo | jag te bidā bhānt yah bhayo | chhoḍ gayo sabh mulak khajānā | kāl gusayo bal kachh na basānā |24|618|
‘Emperor Aurangzeb has passed away; thus he took his leave of the world. He left behind all his realm and treasure; Death seized him, and no strength availed.’
ਕੂਚ ਕਿਯੋ ਪ੍ਰਭੁ ਨੇ ਤਬੈ, ਲੈ ਘੋਰਨ ਕੋ ਸੰਗ । ਭਾਂਤਿ ਅਨੇਕਨ ਦੇਖਿਯੈ, ਜਾ ਸੁਲਤਾਨੀ ਜੰਗ ॥੨੫॥੬੧੯॥
kūch kiyo prabh ne tabai, lai ghoran ko saṅg | bhānt anekan dekhiyai, jā sulatānī jaṅg |25|619|
The Lord then marched on, taking the horses along; many things were to be seen — amid the imperial war of succession.
ਕੇਤਕ ਦਿਨ ਪ੍ਰਭੁ ਔਰ ਬਿਤਾਏ । ਕੂਚ ਮੁਕਾਮ ਕਰਤ ਚਲਿ ਆਏ । ਬਿਰਛ ਏਕ ਦੀਰਘ ਅਤਿ ਘਨਾ । ਸੁੰਦਰ ਸਰੁ ਸਰੂਪ ਤਿਹ ਬਨਾ ॥੨੬॥੬੨੦॥
ketak din prabh aur bitāe | kūch mukām karat chal āe | birachh ek dīragh at ghanā | sundar sar sarūp tih banā |26|620|
The Lord passed some more days; marching and halting, they came on; there stood one tree, very tall and dense, and a lovely tank of fair form beside it.
At Baghaur: the Guru Comes in Peace
ਅਧਿਕ ਠਉਰ ਦੇਖੀ ਤਹਾਂ, ਹੁਇ ਹੈ ਤਹਾਂ ਨ ਧਾਮ । ਉਤਰ ਰਹੇ ਤਾਹੀ ਥਲੇ, ਕੀਨੇ ਤਹਾਂ ਮੁਕਾਮ ॥੨੭॥੬੨੧॥
adhik ṭhaur dekhī tahān, hui hai tahān na dhām | utar rahe tāhī thale, kīne tahān mukām |27|621|
They saw a fine place there, though no dwelling stood; they halted at that spot and made their camp.
ਕੀਚਕ ਭੂਮਿ ਦੇਖਨ ਨਿਮਿਤ, ਗਏ ਪ੍ਰਭੁ ਤਿਹ ਠਉਰ । ਆਨ ਪਹੁਚੇ ਤਾਹਿ ਦਿਸ, ਨਿਕਟਿ ਸਹਰ ਬਾਘਉਰ ॥੨੮॥੬੨੨॥
kīchak bhūm dekhan nimita, gae prabh tih ṭhaur | ān pahuche tāh disa, nikaṭ sahar bāghaur |28|622|
To see the Kichak-land — the old Mahabharata field — the Lord went to that place, and came into that region, near the town of Baghaur.
ਸਹਰ ਬਾਘੌਰ ਆਪ ਜੇ ਆਏ । ਲੋਗ ਤਹਾਂ ਕੇ ਅਤਿ ਡਰ ਪਾਏ । ਤਿਨਹੁ ਕਰੀ ਜੁੱਧ ਕੀ ਸਾਮਾ । ਕਬਹੁ ਲੂਟਿ ਲੇਹ ਏ ਦਾਮਾ ॥੨੯॥੬੨੩॥
sahar bāghaur āp je āe | log tahān ke at ḍar pāe | tinahu karī juddh kī sāmā | kabahu lūṭ leh e dāmā |29|623|
When he himself came near the town of Baghaur, its people were greatly afraid; they made ready for battle: ‘lest these plunder and take our wealth.’
ਅਤਿ ਅਪਾਰ ਜਿਨ ਫੌਜ ਨਿਹਾਰੀ । ਸੁਰਬੀਰ ਜੋਧਾ ਹਿਤਕਾਰੀ । ਕਰਿ ਸਾਮਾਨ ਦੇਸ ਇਹ ਆਏ । ਇਨ ਕੇ ਭੇਦ ਜਾਤ ਨਹੀ ਪਾਏ ॥੩੦॥੬੨੪॥
at apār jin phauj nihārī | surabīr jodhā hitakārī | kar sāmān des ih āe | in ke bhed jāt nahī pāe |30|624|
Seeing that vast host of brave and loyal warriors: ‘They have come into this land making preparations; their purpose cannot be known.’
ਗਹਿ ਗਹਿ ਸਸਤੁ ਬਸਤੁ ਗਹਿ ਗਾਢੇ । ਕਰਿ ਸਾਮਾਨ ਜੁੱਧ ਕੋ ਠਾਢੇ । ਪੂਛਨ ਕੋ ਇਕ ਪਠਿਯੋ ਬਾਰੀ । ਪੂਛੇ ਇਨੇ ਜਾਇ ਬਿਧਿ ਸਾਰੀ ॥੩੧॥੬੨੫॥
gah gah sasat basat gah gāḍhe | kar sāmān juddh ko ṭhāḍhe | pūchhan ko ik paṭhiyo bārī | pūchhe ine jāi bidh sārī |31|625|
Gripping their weapons and their goods, standing firm, they made ready for battle; and they sent one man to inquire, to go and ask the whole matter.
ਚਲਿ ਆਯੋ ਵਹ ਪ੍ਰਭੁ ਕੇ ਧਾਮਾ । ਦੋਇ ਕਰ ਜੋਰਿ ਕਿਯੋ ਪ੍ਰਨਾਮਾ । ਪੂਛੀ ਬਾਤ ਪ੍ਰਭੁ ਪਹਿ ਜਾਏ । ਕਵਨ ਭੂਮਿ ਤੇ ਯਾ ਦਿਸ ਆਏ ? ॥੩੨॥੬੨੬॥
chal āyo vah prabh ke dhāmā | doi kar jor kiyo pranāmā | pūchhī bāt prabh pah jāe | kavan bhūm te yā dis āe ? |32|626|
He came to the Lord's camp, and with hands joined made obeisance; going up to the Lord, he asked: ‘From what land, and to which quarter, have you come?’
ਨਗਰ ਲੋਗ ਮਨ ਮੈ ਅਤਿ ਡਰ ਹੀ । ਇਹ ਬਿਧਿ ਅਰਜ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋ ਕਰ ਹੀ । ਡੇਰਾ ਨਿਕਟਿ ਸਹਰ ਕੇ ਦਏ । ਲੂਟਨ ਕਾਜ ਆਨ ਠਹਰਏ ॥੩੩॥੬੨੭॥
nagar log man mai at ḍar hī | ih bidh araj prabh so kar hī | ḍerā nikaṭ sahar ke dae | lūṭan kāj ān ṭhaharae |33|627|
The townsfolk, greatly afraid in their hearts, made this plea to the Lord: ‘You have camped near our town — have you come to stay in order to plunder?’
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਭੁ ਤਹਾਂ ਪਠਾਯੋ । ਬਾਰੀ ਸਿੰਘ ਤਾਹਿ ਲੈ ਆਯੋ । ਗੁਰੂ ਪੀਰ ਤਾਕੇ ਘਰਿ ਜਾਈ । ਸਰਬ ਕਥਾ ਇਹ ਭਾਂਤਿ ਬਤਾਈ ॥੩੪॥੬੨੮॥
dharam siṅgh prabh tahān paṭhāyo | bārī siṅgh tāh lai āyo | gurū pīr tāke ghar jāī | sarab kathā ih bhānt batāī |34|628|
The Lord sent Bhai Dharam Singh there; Bhai Bari Singh brought the messenger; the Guru-Pir's men went to his house and told the whole matter thus:
ਕੀਚਕ ਜੁੱਧ ਠਉਰ ਤਿਹ ਭਯੋ । ਦੇਖਨ ਤਾਹਿ ਆਪ ਪ੍ਰਭੁ ਅਯੋ । ਤੁਮ ਮਨ ਮੈ ਕਛੁ ਸੰਕ ਨ ਆਨੋ । ਹਮਰੀ ਬਾਤ ਸਤਿ ਕਰਿ ਜਾਨੋ ॥੩੫॥੬੨੯॥
kīchak juddh ṭhaur tih bhayo | dekhan tāh āp prabh ayo | tum man mai kachh saṅk na āno | hamarī bāt sat kar jāno |35|629|
‘The Kichak battle happened at that spot; the Lord himself has come to see it. Bring no doubt into your minds; know our word as true.’
ਤਾਤੇ ਤਿਨ ਨ ਸਾਂਤਿ ਮਨਿ ਆਈ । ਇਨ ਕੀ ਬਾਤਿ ਉਨ ਨ ਮਨਿ ਭਾਈ । ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਭੁ ਪੈ ਤਬ ਆਏ । ਔਰ ਠੌਰ ਡੇਰਾ ਫੁਰਮਾਏ ॥੩੬॥੬੩੦॥
tāte tin na sānt man āī | in kī bāt un na man bhāī | dharam siṅgh prabh pai tab āe | aur ṭhaur ḍerā phuramāe |36|630|
Yet no peace came to their minds; their word did not please them. Dharam Singh then came back to the Lord, and the Guru ordered the camp moved to another place.
ਲਕਰੀ ਘਾਸ ਨੀਰ ਤਹਾਂ ਘਨਾ । ਬਾਗਾ ਅਜਾਇਬ ਅਦਭੁਤ ਬਨਾ । ਤਿਹ ਦਿਗ ਉਤਰਿ ਕਿਯੋ ਬਿਸ੍ਰਾਮਾ । ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਗੁਰੁ ਤਿਹ ਨਾਮਾ ॥੩੭॥੬੩੧॥
lakarī ghās nīr tahān ghanā | bāgā ajāib adabhut banā | tih dig utar kiyo bisrāmā | gobind siṅgh gur tih nāmā |37|631|
There was wood, grass and water in plenty, and a wondrous, marvellous garden; in that quarter he halted and took his rest — Guru Gobind Singh, that was his name.
The Battle of Baghaur
ਤਾ ਕੋ ਲੋਗ ਮਿਲਨ ਜੇ ਆਏ । ਤਿਨਨ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਭੁ ਫੁਰਮਾਏ । ਤਿਨ ਕੇ ਸੰਗਿ ਤਾਹਿ ਜੇ ਗਏ । ਕੀਚਕ ਜੁੱਧ ਭੀਮ ਸੋ ਭਏ ॥੩੮॥੬੩੨॥
tā ko log milan je āe | tinan inām prabh phuramāe | tin ke saṅg tāh je gae | kīchak juddh bhīm so bhae |38|632|
Those who came to meet him, the Lord rewarded; and with them he went to see [the field] where the Kichak battle was fought by Bhima.
ਬਰਕਨਦਾਜ਼ ਸੰਗਿ ਪ੍ਰਭੁ ਲਏ । ਓਰ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਭੁ ਸੰਗਿ ਨ ਗਏ । ਜਿਨ ਕੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਭੁ ਫੁਰਮਾਏ । ਤੇਈ ਸਿੰਘ ਸਾਥ ਕੋ ਧਾਏ ॥੩੯॥੬੩੩॥
barakanadāza saṅg prabh lae | or siṅgh prabh saṅg na gae | jin ke nām prabh phuramāe | teī siṅgh sāth ko dhāe |39|633|
The Lord took only his musketeers with him; the other Singhs did not go along; only those the Guru named went with him.
ਕੋਸ ਏਕ ਊਚੇ ਚੜਿ ਆਏ । ਦੇਖੀ ਠਾਵ ਤਬੈ ਫੁਰਮਾਏ । ਵੇ ਜੋ ਸਿੰਘ ਸਾਥਿ ਲੈ ਆਨੇ । ਠਉਰ ਠਉਰ ਕੀਨੇ ਪ੍ਰਭੁ ਥਾਨੇ ॥੪੦॥੬੩੪॥
kos ek ūche chaṛ āe | dekhī ṭhāv tabai phuramāe | ve jo siṅgh sāth lai āne | ṭhaur ṭhaur kīne prabh thāne |40|634|
They climbed up a height of one kos; the Lord saw the place and gave his orders; the Singhs he had brought along he posted at various spots.
ਸਿੰਘਨ ਠਉਰ ਬਾਂਟਿ ਇਮ ਦਈ । ਆਪਿ ਬਾਟਿ ਡੇਰਨ ਕੀ ਲਈ । ਕੇਤਕ ਦਿਨ ਤਿਹ ਠਉਰ ਬਿਹਾਨੇ । ਉਠਿ ਰੁਖ ਬਾਗਨ ਕੇ ਖਾਨੇ ॥੪੧॥੬੩੫॥
siṅghan ṭhaur bāṇṭ im daī | āp bāṭ ḍeran kī laī | ketak din tih ṭhaur bihāne | uṭh rukh bāgan ke khāne |41|635|
He apportioned the places among the Singhs, and himself took a portion for the camp. Some days passed at that spot; and the horses rose and ate the trees of the gardens.
ਮਾਲੀ ਭਾਜਿ ਰਾਵ ਪੈ ਅਏ । ਸਗਰੇ ਰੁਖ ਬਾਗ ਕੇ ਗਏ । ਭੋਜਨ ਹੇਤ ਉਠ ਜੇ ਆਏ । ਤੋਰਿ ਤੋਰਿ ਸਭ ਹੀ ਉਨ ਖਾਏ ॥੪੨॥੬੩੬॥
mālī bhāj rāv pai ae | sagare rukh bāg ke gae | bhojan het uṭh je āe | tor tor sabh hī un khāe |42|636|
The gardener fled to the raja: ‘All the trees of the garden are gone; the beasts rose and came for food, and broke and ate them all.’
ਸੁਨਤ ਬਚਨ ਮਨ ਮਾਹਿ ਰਿਸਾਨੇ । ਕੋਪ ਭਰੇ ਅਤਿ ਹੀ ਗਰਬਾਨੇ । ਕੂਪ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋ ਕਛੁ ਨਾਹਿ ਬਸਾਨੀ । ਮਨ ਮੈ ਰਾਖਿ ਬਾਤ ਇਮ ਠਾਨੀ ॥੪੩॥੬੩੭॥
sunat bachan man māh risāne | kop bhare at hī garabāne | kūp prabh so kachh nāh basānī | man mai rākh bāt im ṭhānī |43|637|
Hearing the word, the raja was angered in mind, filled with wrath and pride; nothing at all availed against the Lord, yet he resolved thus in his heart.
ਸਿੰਘ ਏਕ ਕਿਹੀ ਕਾਜ ਸਿਧਾਯੋ । ਤਿਨ ਕੇ ਦੇਸ ਮਾਹਿ ਵਹ ਆਯੋ । ਤਨਿਕ ਮਨਕ ਤਿਨ ਸੋ ਭਈ ਰਾਰਾ । ਜੁੱਧ ਭਯੋ ਤਿਨ ਹੁ ਸੰਗਿ ਭਾਰਾ ॥੪੪॥੬੩੮॥
siṅgh ek kihī kāj sidhāyo | tin ke des māh vah āyo | tanik manak tin so bhaī rārā | juddh bhayo tin hu saṅg bhārā |44|638|
One Singh had gone off on some errand and came into their land; a small quarrel of pride arose with them, and a heavy fight broke out.
ਕੋਪਿ ਸਿੰਘ ਭਗਵਤੀ ਨਿਕਾਰੀ । ਕੇਤਕ ਦੂਤ ਹਨੇ ਬਲਕਾਰੀ । ਜੁੱਧ ਹੇਤ ਸਭ ਸਿੰਘ ਨਿਹਾਰੇ । ਗਹਿ ਗਹਿ ਸਸਤੁ ਉਠੇ ਲਲਕਾਰੇ ॥੪੫॥੬੩੯॥
kop siṅgh bhagavatī nikārī | ketak dūt hane balakārī | juddh het sabh siṅgh nihāre | gah gah sasat uṭhe lalakāre |45|639|
In wrath the Singh drew his sword — the Bhagvati — and slew several foes with might; all the Singhs saw that battle was joined, and gripping their weapons rose with war-cries.
ਬੈਠੇ ਸਿੰਘ ਪਹਾਰ ਪੈ, ਦੇਖਯੋ ਜੁੱਧ ਨਿਹਾਰ । ਦਈ ਪਲੀਤੀ ਤਿਨੋ ਨੇ, ਹੁਇ ਗਏ ਲੋਗ ਸਭਾਰ ॥੪੬॥੬੪੦॥
baiṭhe siṅgh pahār pai, dekhayo juddh nihār | daī palītī tino ne, hui gae log sabhār |46|640|
The Singhs seated on the height watched the battle; the foe lit the fuses of their cannon, and the people gathered in force.
ਕੋਪ ਭਯੋ ਮਨ ਮੈ ਤਬੈ, ਨਿਕਸੇ ਸੂਰ ਰਿਸਾਇ । ਰਣ ਮੰਡਨ ਜੋਧਾ ਚਲੇ, ਨਿਮਖ ਬਿਲਮ ਨਹੀਂ ਲਾਇ ॥੪੭॥੬੪੧॥
kop bhayo man mai tabai, nikase sūr risāi | raṇ maṇḍan jodhā chale, nimakh bilam nahīn lāi |47|641|
Then wrath rose in [the Singhs'] minds, and the warriors sallied out in fury; the warriors went to array the battle, delaying not a moment.
ਕੋਪ ਕੈ ਸੂਰ ਜੋ ਜਾਇ ਬੁਰਜੋ ਚੜੈ, ਕਿਯੋ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਘਮਸਾਨ ਭਾਰੀ । ਚਲੇ ਤੀਰ ਗੰਭੀਰ ਬੰਦੂਕ ਛੁਟੈ ਘਨੀ, ਆਨਿ ਲਾਗੀ ਅਨੀ ਯੋ ਬਿਚਾਰੀ । ਗਰਜ ਘਨ ਜੋ ਕਰੀ, ਲਰਜ ਐਸੀ ਪਰੀ, ਕੋਪ ਕੈ ਤੋਪ ਛੋਰੀ ਸੁ ਸਾਰੀ । ਪੜੂ ਪੂਰਨ ਭਰਨ ਆਨਿ ਜੋਗਨਿ ਅਰੀ, ਡਾਕਿਨੀ ਚਾਵਡੀ ਚੀਤਕਾਰੀ ॥੪੮॥੬੪੨॥
kop kai sūr jo jāi burajo chaṛai, kiyo saṅgrām ghamasān bhārī | chale tīr gambhīr bandūk chhuṭai ghanī, ān lāgī anī yo bichārī | garaj ghan jo karī, laraj aisī parī, kop kai top chhorī su sārī | paṛū pūran bharan ān jogan arī, ḍākinī chāvaḍī chītakārī |48|642|
The wrathful warriors went and climbed the bastion, and made a fierce, terrible battle; grave arrows flew and the guns fired thick, and the spear-point came and struck home. The cannon thundered like clouds, and such trembling fell; in wrath they loosed all the cannon; the yoginis came to fill their skulls, and the dakinis and chamundas shrieked.
ਸੂਰ ਸੂਰ ਕੀ ਓਰ ਨਿਹਾਰੇ । ਪਕਰੈ ਸਸਤੁ ਤਾਹਿ ਚੁਨਿ ਮਾਰੈ । ਜਿਉ ਭੁਯੰਗਾ ਅੰਗ ਕੋਊ ਗੁਸੈ । ਤੈਸੇ ਸਸਤੁ ਸੂਰ ਕੋ ਡਸੈ ॥੪੯॥੬੪੩॥
sūr sūr kī or nihāre | pakarai sasat tāh chun mārai | jiu bhuyaṅgā aṅg koū gusai | taise sasat sūr ko ḍasai |49|643|
Warrior faces warrior; gripping their weapons, they pick and slay; as a serpent bites some limb, so the weapon bites the warrior.
ਤਨਿਕ ਮਨਕ ਮਨ ਮੈ ਨਹੀਂ ਰਹੈ । ਜਿਹ ਤਨ ਵਾਰ ਸੂਰ ਕੋ ਬਹੈ । ਲਾਗੈ ਵਾਰ ਸੂਰ ਤਿਹ ਕਾਰੀ । ਭੂਲ ਦੇਹ ਗ੍ਰੇਹ ਸੁਧਿ ਸਾਰੀ ॥੫੦॥੬੪੪॥
tanik manak man mai nahīn rahai | jih tan vār sūr ko bahai | lāgai vār sūr tih kārī | bhūl deh greh sudh sārī |50|644|
Not a trace of fear remains in the heart of him on whose body the warrior's blow falls; the deadly stroke strikes home, and he forgets body, home, all sense.
ਪਰੇ ਭੂਮਿ ਕਪਰਾ ਜਿਮ ਡਾਰੇ । ਰੰਗ ਰੰਗ ਰੰਗਰੇਜ ਸੁਧਾਰੇ । ਐਸੀ ਭਾਂਤਿ ਸੂਰ ਤਹਾਂ ਪਰੇ । ਦੋਇ ਰਾਤ ਅਰੁ ਦੁਇ ਦਿਨ ਲਰੇ ॥੫੧॥੬੪੫॥
pare bhūm kaparā jim ḍāre | raṅg raṅg raṅgarej sudhāre | aisī bhānt sūr tahān pare | doi rāt ar dui din lare |51|645|
They fell to the ground like cast-off cloth, and the dyer dyed them colour upon colour. In this way the warriors fell there; two nights and two days they fought.
ਜਬ ਤੀਸਰ ਦਿਨ ਆਇਓ, ਤਬ ਪ੍ਰਭੁ ਕਹੀ ਸੁਨਾਇ । ਧਰਮ ਸਿੰਘ ! ਤੁਮ ਜੋ ਕਰੋ, ਦੇਹੁ ਦਰੇਰਾ ਜਾਇ ॥੫੨॥੬੪੬॥
jab tīsar din āio, tab prabh kahī sunāi | dharam siṅgh ! tum jo karo, dehu darerā jāi |52|646|
When the third day came, the Lord proclaimed: ‘Dharam Singh! do as you will — go and make a crushing charge.’
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਧਾਯੋ ਤਬੈ, ਲਏ ਸਿੰਘ ਲਲਕਾਰ । ਦਰਵਾਜੇ ਢੁਕੇ ਸਭੇ, ਕਰਤ ਮਾਰ ਹੀ ਮਾਰ ॥੫੩॥੬੪੭॥
dharam siṅgh dhāyo tabai, lae siṅgh lalakār | daravāje ḍhuke sabhe, karat mār hī mār |53|647|
Dharam Singh then charged, taking the Singhs with a war-cry; they closed on all the gates, crying ‘strike, strike.’
ਸਸਤੁ ਸੰਭਾਰ ਲਲਕਾਰ ਸਿੰਘਾਨ ਕੀ, ਗਰਜ ਕੈ ਸੂਰ ਐਸੇ ਸਿਧਾਏ । ਆਨ ਦੇਵਾਰ ਤਿਨ ਲੰਗ ਗਾਢ ਕੀ ਲਈ, ਕਿਯੋ ਘਮਸਾਨ ਕੇਤਾਨ ਘਾਏ । ਮਾਰ ਅਪਾਰ ਹਥਿਆਰ ਭਾਰੀ ਭਏ, ਸੂਰ ਪੈ ਸੂਰ ਗਿਰ ਕਾਮ ਆਏ । ਛੋਡਿ ਕੈ ਪੌਰ ਕੀ ਠੌਰ ਐਸੇ ਗਏ, ਸਿੰਘ ਚਲ ਪੌਰ ਕੀ ਠੌਰ ਆਏ ॥੫੪॥੬੪੮॥
sasat sambhār lalakār siṅghān kī, garaj kai sūr aise sidhāe | ān devār tin laṅg gāḍh kī laī, kiyo ghamasān ketān ghāe | mār apār hathiār bhārī bhae, sūr pai sūr gir kām āe | chhoḍ kai paur kī ṭhaur aise gae, siṅgh chal paur kī ṭhaur āe |54|648|
Gripping their weapons, with the Singhs' war-cry, the warriors roared and set forth; they firmly scaled the wall, and made a fierce slaughter, killing many; boundless slaughter with heavy weapons, warrior falling on warrior and slain. The foe left the gate-post and fled, and the Singhs advanced and reached the gate.
ਦਰਵਾਜੇ ਆਏ ਤਬੈ, ਸਿੰਘ ਸਭੈ ਖੁਨਸਾਇ । ਮਸਲਤਿ ਕੈ ਐਸੇ ਕਿਯੋ, ਦੀਨੀ ਆਗ ਲਗਾਇ ॥੫੫॥੬੪੯॥
daravāje āe tabai, siṅgh sabhai khunasāi | masalat kai aise kiyo, dīnī āg lagāi |55|649|
The Singhs came to the gates, all in fury; taking counsel, they set fire to them.
ਜਲ ਬਲ ਭਯੋ ਅੰਗਾਰ, ਦਰਵਾਜਾ ਟੂਟੇ ਤਬੈ । ਸਿੰਘ ਸਭੈ ਇਕ ਸਾਰ, ਅੰਦਰ ਕੋ ਧਾਏ ਜਬੈ ॥੫੬॥੬੫੦॥
jal bal bhayo aṅgāra, daravājā ṭūṭe tabai | siṅgh sabhai ik sāra, andar ko dhāe jabai |56|650|
The gate burned to coals and then broke; and all the Singhs, as one, charged inside.
Baghaur Falls; the Guru Marches On
ਤੋਰਿ ਕੈ ਪਉਰ ਜਬੈ ਸਿੰਘ ਆਗੇ ਗਏ, ਸਾਮੁਹੇ ਸੂਰ ਲਲਕਾਰ ਆਏ । ਗਹੇ ਤਰਵਾਰ ਲਲਕਾਰ ਐਸੇ ਪਰੇ, ਜਾਨ ਦਰੀਆਉ ਜੋ ਉਮਡਿ ਆਏ । ਸੂਰ ਅਰੁ ਸਿੰਘ ਮਿਲਿ ਜੁੱਧ ਐਸੇ ਭਯੋ, ਲੋਹ ਲੁਹਾਰ ਜੈਸੇ ਬਜਾਏ । ਚੋਟ ਪੈ ਚੋਟ ਅਰੁ ਓਟ ਕਰਤਾਰ ਕੀ, ਸਾਰ ਕੀ ਬਾਰ ਮੈ ਸਿੰਘ ਧਾਏ ॥੫੭॥੬੫੧॥
tor kai paur jabai siṅgh āge gae, sāmuhe sūr lalakār āe | gahe taravār lalakār aise pare, jān darīāu jo umaḍ āe | sūr ar siṅgh mil juddh aise bhayo, loh luhār jaise bajāe | choṭ pai choṭ ar oṭ karatār kī, sār kī bār mai siṅgh dhāe |57|651|
When the Singhs broke the gate and went forward, warriors came against them with war-cries; gripping swords they fell with cries, like a river come surging in flood. Warrior and Singh clashed so, as the smith beats iron; blow upon blow, and under the Creator's shelter, the Singhs charged into the hail of steel.
ਮਿਲਿ ਸੂਰਨ ਸੂ ਰਨ ਇਮ ਕੀਨਾ । ਤਨ ਮਨ ਅਰਪਿ ਪ੍ਰਾਨ ਕਰਿ ਦੀਨਾ । ਤਨ ਅਪਨੇ ਕੋ ਲੋਭ ਨ ਜਾਨਾ । ਭਿਰੇ ਸੂਰ ਯੋਧਾ ਬਲਵਾਨਾ ॥੫੮॥੬੫੨॥
mil sūran sū ran im kīnā | tan man arap prān kar dīnā | tan apane ko lobh na jānā | bhire sūr yodhā balavānā |58|652|
The warriors made such war, offering body and mind and giving up their lives; they knew no love for their own bodies; the mighty warriors clashed.
ਗਹਿ ਗਹਿ ਭੁਜਾ ਭੁਜਨ ਤੇ ਲੇਹੀ । ਸੀਸ ਫਿਰਾਇ ਡਾਰਿ ਕੈ ਦੇਹੀ । ਜੋ ਧੁਬੀਆ ਪਟ ਪੈ ਪਟ ਡਾਰੇ । ਤੈਸੇ ਸੂਰ ਸੂਰ ਕੋ ਮਾਰੇ ॥੫੯॥੬੫੩॥
gah gah bhujā bhujan te lehī | sīs phirāi ḍār kai dehī | jo dhubīā paṭ pai paṭ ḍāre | taise sūr sūr ko māre |59|653|
They grip arm against arm and wrestle; whirling the head, they cast it from the body; as the washerman dashes cloth on cloth, so warrior slays warrior.
ਪਰੀ ਲੋਥ ਪੈ ਲੋਥ ਅਪਾਰਾ । ਗਿਰੇ ਪਖਰੀਆ ਵਾਰ ਨ ਪਾਰਾ । ਲੈ ਲੈ ਸੂਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕੇ ਪਜਾਲੇ । ਪੀ ਪੀ ਮਗਨ ਭਏ ਮਤਵਾਲੇ ॥੬੦॥੬੫੪॥
parī loth pai loth apārā | gire pakharīā vār na pārā | lai lai sūr prem ke pajāle | pī pī magan bhae matavāle |60|654|
Corpse fell upon boundless corpse; the mailed horsemen fell past reckoning. The warriors take up the cups of love, and drinking, drinking, are lost and drunk with it.
ਬਹੁਤ ਸੂਰ ਮਾਰੇ ਤਹਾਂ, ਭਾਜੇ ਅਨਿਕ ਅਪਾਰ । ਦੂਜੇ ਦਰਵਾਜੇ ਗਏ ਸਿੰਘ ਸਭੈ ਇਕ ਸਾਰ ॥੬੧॥੬੫੫॥
bahut sūr māre tahān, bhāje anik apār | dūje daravāje gae siṅgh sabhai ik sār |61|655|
Many warriors were slain there, and many past number fled; then all the Singhs, as one, went to the second gate.
ਧਾਇ ਪਰੇ ਤਾ ਮੈ ਸਭੈ, ਦੀਨੇ ਦੂਤ ਭਗਾਇ । ਤੀਜੇ ਦਰਵਾਜੇ ਅਰ, ਸਿੰਘ ਸੂਰ ਖੁਨਸਾਇ ॥੬੨॥੬੫੬॥
dhāi pare tā mai sabhai, dīne dūt bhagāi | tīje daravāje ara, siṅgh sūr khunasāi |62|656|
They charged into it, all of them, and drove off the foe; and to the third gate, the Singh-warriors, in fury.
ਤਾ ਮੈ ਘਮੰਡ ਰਹੇ ਬਲਵਾਨਾ । ਨੈਕ ਨ ਮਾਨਤ ਤਿਨ ਕੀ ਆਨਾ । ਏਕ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਭੁ ਪੈ ਚਲਿ ਆਯੋ । ਆਨਿ ਤਾਹਿ ਤਹਿ ਭੇਦ ਬਤਾਯੋ ॥੬੩॥੬੫੭॥
tā mai ghamaṇḍ rahe balavānā | naik na mānat tin kī ānā | ek siṅgh prabh pai chal āyo | ān tāh tah bhed batāyo |63|657|
Within, the mighty held out in arrogance, heeding the Singhs' coming not a whit. One Singh came to the Lord and told him the secret:
ਏਕ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋ ਕਹਯੋ, ਵਹ ਜੋ ਅਧਿਕ ਪਹਾਰ । ਤੋਪ ਜਾਇ ਤਾ ਪੈ ਚੜੇ, ਭਾਜੇ ਭਰਮ ਗਵਾਰ ॥੬੪॥੬੫੮॥
ek siṅgh prabh so kahayo, vah jo adhik pahār | top jāi tā pai chaṛe, bhāje bharam gavār |64|658|
One Singh said to the Lord: ‘There is that great height; set the cannon and climb it, and the deluded fools will flee.’
ਜਬਰ ਜੰਗ ਪ੍ਰਭੁ ਨੇ ਲਈ, ਤਾ ਅਸਥਾਨ ਚੜਾਇ । ਕੇਤਕ ਚੋਟਨ ਕੇ ਚਲਤ, ਦੀਨੇ ਦੂਤ ਭਗਾਇ ॥੬੫॥੬੫੯॥
jabar jaṅg prabh ne laī, tā asathān chaṛāi | ketak choṭan ke chalata, dīne dūt bhagāi |65|659|
The Lord had the great cannon Zabar Jang raised to that place; and with a few shots, the foe was put to flight.
ਤੀਜੀ ਪਉਰ ਪਰ ਸਿੰਘ ਜੋ ਧਾਏ । ਜੋ ਕਛੁ ਹਾਥ ਲਗਾ ਸੋ ਲਜਾਏ । ਪ੍ਰਭੁ ਸੋ ਆਨਿ ਕਹੀ ਇਮ ਬਾਤਾ । ਗੜੁ ਦੇਖਉ ਚਲਿ ਪੁਰਖ ਬਿਦਾਤਾ ॥੬੬॥੬੬੦॥
tījī paur par siṅgh jo dhāe | jo kachh hāth lagā so lajāe | prabh so ān kahī im bātā | gaṛ dekhau chal purakh bidātā |66|660|
When the Singhs charged the third gate, whatever came to hand they carried off; and they came and told the Lord: ‘Come and see the fort, O Being, O Creator.’
ਸੁਨਤ ਬਚਨ ਪ੍ਰਭੁ ਅਧਿਕ ਰਿਸਾਯੋ । ਤਾਹਿ ਸਮੈ ਮਨ ਮੈ ਇਮ ਆਯੋ । ਅਵਰ ਬਿਚਾਰ ਕਛੁ ਨਹੀ ਕੀਨਾ । ਭਏ ਸਵਾਰ ਕੂਚ ਕਰਿ ਦੀਨਾ ॥੬੭॥੬੬੧॥
sunat bachan prabh adhik risāyo | tāh samai man mai im āyo | avar bichār kachh nahī kīnā | bhae savār kūch kar dīnā |67|661|
Hearing the word, the Lord was much displeased; at that time this came into his mind; he made no other reckoning, but mounted and gave the order to march.
ਕੂਚ ਕਿਯੋ ਸਾਹਿਬ ਚਲਿ ਆਏ । ਪਰੀ ਬਹੀਰ ਸਿੰਘ ਸਭ ਧਾਏ । ਖਬਰ ਕੂਚ ਕੀ ਉਨ ਸੁਨਿ ਪਾਈ । ਦਉਰੀ ਫੌਜ ਫੇਰਿ ਚਲਿ ਆਈ ॥੬੮॥੬੬੨॥
kūch kiyo sāhib chal āe | parī bahīr siṅgh sabh dhāe | khabar kūch kī un sun pāī | daurī phauj pher chal āī |68|662|
The Lord marched and came on; the baggage-train moved, and all the Singhs hastened. The foe got word of the march, and their army came running in pursuit again.
ਸਿੰਘ ਪਿਛਾਰੀ ਮੈ ਰਹੇ, ਆਈ ਫੌਜ ਅਪਾਰ । ਜੁੱਧ ਭਯੋ ਜੁੱਝੇ ਕਿਤੇ, ਘਾਇਲ ਭਏ ਅਪਾਰ ॥੬੯॥੬੬੩॥
siṅgh pichhārī mai rahe, āī phauj apār | juddh bhayo jujjhe kite, ghāil bhae apār |69|663|
The Singhs were in the rear; a vast army came; a battle broke out, many fought, and many were wounded.
ਜੁੱਧ ਕਰਤ ਜੋਧਾ ਸਭੈ, ਚਲਿ ਆਏ ਤਿਹ ਥਾਨ । ਆਪ ਪ੍ਰਭੁ ਠਾਢੇ ਤਹਾ, ਜਹਾ ਪਹੂਚੇ ਆਨ ॥੭੦॥੬੬੪॥
juddh karat jodhā sabhai, chal āe tih thān | āp prabh ṭhāḍhe tahā, jahā pahūche ān |70|664|
All the warriors, fighting, came to that place; and the Lord himself stood there, where they had arrived.
ਦੁਇ ਰਾਜਾ ਜੋਧਾ ਬਲੀ, ਭਏ ਮੁਹਬਲ ਆਨ । ਗਹਿ ਕਮਾਨ ਸਰ ਸਾਂਧਯੋ, ਸਤਿਗੁਰ ਪੁਰਖ ਸੁਜਾਨ ॥੭੧॥੬੬੫॥
dui rājā jodhā balī, bhae muhabal ān | gah kamān sar sāndhayo, satigur purakh sujān |71|665|
Two mighty warrior-rajas came to confront him; gripping the bow, the wise Being, the True Guru, drew his arrow.
ਤਾਂਹਿ ਸਮੈ ਐਸੇ ਕਹਯੋ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ ! ਚਲਿ ਆਵ । ਏਕ ਰਾਵ ਹਨਿ ਹੋ ਅਬੈ, ਦੁਸਰ ਪੈ ਤੁਮ ਜਾਵ ॥੭੨॥੬੬੬॥
tānh samai aise kahayo, dharam siṅgh ! chal āv | ek rāv han ho abai, dusar pai tum jāv |72|666|
At that time he said: ‘Dharam Singh! come — I will strike down one raja now; you go for the other.’
ਸਿੰਘ ਜੋ ਭਭਕ ਕੈ ਲਪਕ ਐਸੀ ਕਰੀ, ਬੇਗ ਹੀ ਰਾਵ ਕੇ ਪਾਸ ਧਾਯੋ । ਰਾਵ ਇਕ ਵਾਰ ਕੀਨੇ ਨ ਕੀਨੋ ਗਹੀ, ਸਿੰਘ ਤਰਵਾਰ ਇਕ ਵਾਰ ਲਾਯੋ । ਘਾਵ ਕਾਰੀ ਭਯੋ, ਸ੍ਰੋਨ ਤਨ ਤੇ ਗਯੋ, ਹੋਸ ਭੁਲੀ ਸਭੈ ਭੂਮਿ ਆਯੋ । ਕਾਟਿ ਕੈ ਸੀਸ ਤਿਹ ਬੇਗ ਹੀ ਲੈ ਲਿਯੋ, ਦੁਸਰੋ ਰਾਵ ਮਨ ਮੈ ਰਿਸਾਯੋ ॥੭੩॥੬੬੭॥
siṅgh jo bhabhak kai lapak aisī karī, beg hī rāv ke pās dhāyo | rāv ik vār kīne na kīno gahī, siṅgh taravār ik vār lāyo | ghāv kārī bhayo, sron tan te gayo, hos bhulī sabhai bhūm āyo | kāṭ kai sīs tih beg hī lai liyo, dusaro rāv man mai risāyo |73|667|
The Singh, roaring, sprang and did so, rushing swiftly upon the raja; the raja could land no blow, while the Singh landed a single sword-stroke. A deadly wound was made, blood poured from the body, all sense lost, and he fell to the earth; swiftly the Singh took his head — and the second raja was kindled with wrath.
ਪਕਰਿ ਕੈ ਸਸਤੁ ਸੰਭਾਰਿ ਤਾ ਪੈ ਪਰੇ, ਚਾਹਤੋ ਵਾਰਿ ਤਿਹ ਓਰ ਪਾਯੋ । ਆਪ ਸੰਭਾਰਿ ਸਰ ਸਾਧ ਤਾਹੀ ਸਮੈ, ਐਂਚ ਕੈ ਤੀਰ ਐਸੇ ਚਲਾਯੋ । ਤੋਰ ਹਿਯ ਕੋ ਗਯੋ, ਪਾਰ ਪੈਲੇ ਭਯੋ, ਜੁਝਿ ਕੈ ਰਾਵ ਸੁਰਗੈ ਸਿਧਾਯੋ । ਭਾਜਿ ਕੈ ਫੌਜ ਬਾਘੋਰ ਦੌਰੀ ਗਈ, ਸਿੰਘ ਗੋਬਿੰਦ ਡੰਕਾ ਬਜਾਯੋ ॥੭੪॥੬੬੮॥
pakar kai sasat sambhār tā pai pare, chāhato vār tih or pāyo | āp sambhār sar sādh tāhī samai, aiñch kai tīr aise chalāyo | tor hiy ko gayo, pār paile bhayo, jujh kai rāv suragai sidhāyo | bhāj kai phauj bāghor daurī gaī, siṅgh gobind ḍaṅkā bajāyo |74|668|
Gripping his weapon, he fell upon [the Guru], seeking to land a blow that way; but the Guru himself, steadying, aimed the arrow at that moment, and drawing, loosed it so; it broke through his heart and passed out the far side, and the raja, fighting, went to heaven. The Baghaur army fled running, and Guru Gobind Singh sounded the victory-drum.
ਚਲੀ ਫਉਜ ਬਾਘੋਰ ਕੋ, ਮਾਰਿ ਲਏ ਸਿਰਦਾਰ । ਕੂਚ ਜਹਾਨਾਬਾਦ ਕੋ, ਕਰਿ ਦੀਨੋ ਕਰਤਾਰ ॥੭੫॥੬੬੯॥
chalī phauj bāghor ko, mār lae siradār | kūch jahānābād ko, kar dīno karatār |75|669|
The Baghaur army fled, their chieftain slain; and the Creator, the Guru, made his march toward Jahanabad, toward Delhi.
ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨਾਬਾਦ ਕੋ, ਕੀਨੋ ਕੂਚ ਅਪਾਰ । ਕਥਾ ਸਾਹਿ ਕੇ ਗਉਨ ਕੀ, ਕਰਤ ਤਾਸ ਬੀਚਾਰ ॥੭੬॥੬੭੦॥
shāh jahānābād ko, kīno kūch apār | kathā sāh ke gaun kī, karat tās bīchār |76|670|
He made a great march toward Shahjahanabad; and now the poet takes up the account of the emperor Aurangzeb's passing.