Chapter 9: Chapter 9 · The Battle of Nirmoh Garh | Sri Gur Sobha

Pursued to Nirmoh, the Guru is besieged when the hill rajas draw in the Mughal governor of Sirhind. Bhai Sahib Chand falls a martyr; the day-long battle is sung as Krishna's Holi of blood — and the Guru at last crosses the river and withdraws to Bisali.

Nirmoh: the Host Falls on the Village

ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨਿਰਮੋਹ ਮੈ, ਆਨਿ ਕਿਯੋ ਬਿਸ੍ਰਾਮ । ਚਲੀ ਫਉਜ ਕਹਿਲੂਰ ਕੋ, ਲੂਟਿ ਲੇਹੁ ਸਭ ਗ੍ਰਾਮ ॥੧॥੩੩੭॥

gobind siṅgh niramoh mai, ān kiyo bisrām | chalī phauj kahilūr ko, lūṭ lehu sabh grām |1|337|

Guru Gobind Singh took his rest at Nirmoh; and the Kahlur force came on — ‘Plunder every village!’

ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕੀ ਫਉਜ ਚਢੀ, ਅਰਿ ਘੇਰਿ ਲਿਯੋ ਸਭ ਗਾਂਵ ਗੁਜਾਰਾ । ਦੇਖਿ ਨਿਹਾਰ ਮਹਾ ਬਿਸਮਾਰ, ਪਹਾਰਿਯੈ ਕੇਤੇ ਹੀ ਮਾਰੇ ਅਪਾਰਾ । ਲੋਥਨ ਪੈ ਤਹਿ ਲੋਥ ਪਰੀ, ਅਰੁ ਜੋਗਨਿ ਆਨ ਕੇ ਪੜੂ ਪਸਾਰਾ । ਜੁਝਤ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਤਹਾਂ, ਯਹਿ ਜੋਰ ਪਰੀ ਰਨ ਮਾਹਿ ਪੁਕਾਰਾ ॥੨॥੩੩੮॥

Gobind Singh's force marched out; the foe had ringed the whole village round. To see it was a marvel past telling — many past counting were slain on the hillside. Corpse fell upon corpse there, and the yoginis came and spread their skulls wide. Bhai Sahib Chand fought there; a mighty press bore in, and the war-cry rang across the field.

ਲਿਯੋ ਪੜੂ ਜੋਗਨਿ ਅਰੀ, ਗਿਧ ਬਹੁਤ ਮੰਡਲਾਤ । ਲਰਤ ਸੂਰ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਮਹਿ, ਮਹਾ ਨਿਡਰ ਹੁਇ ਜਾਤ ॥੩॥੩੩੯॥

liyo paṛū jogan arī, gidh bahut maṇḍalāt | larat sūr saṅgrām mahi, mahā niḍar hui jāt |3|339|

The yogini took up her skull; the vultures wheel thick above. Fighting in the warriors' war, they grow utterly fearless.

ਮਾਰ ਹੀ ਮਾਰ ਪੁਕਾਰਤ ਹੈਂ ਤਹਾਂ, ਜੁਝਤ ਸੂਰ ਮਹਾ ਰੰਗ ਰਾਤੇ । ਜੋਧਨ ਸੋ ਤਹਾਂ ਜੋਧ ਅਰੇ, ਨ ਟਰੇ ਨ ਢਰੇ ਸੁ ਖਰੇ ਹੀ ਲਰਾਤੇ । ਜੁਝਤ ਸੂਰ ਗਿਰੇ ਧਰ ਪੈ, ਸੁ ਪਰੇ ਰਨ ਮੈ ਜੁ ਮਹਾ ਹੀ ਸੁਹਾਤੇ । ਕਾਦਿਰ ਏਕ ਭਜੇ ਮੁਖਿ ਮੋਰਿ ਕੈ, ਛੋਡਿ ਚਲੇ ਰਨ ਹੀ ਡਰਪਾਤੇ ॥੪॥੩੪੦॥

‘Strike, and strike again!’ they cry there; the warriors fight, dyed in the deepest hue of valour. Warrior stands to warrior — none turns, none bends, but stands firm and fights. Fighting warriors fall to the earth, and lie in the field most fair in their sacrifice; only the cowards, turning their faces, fled and left the field in fear.

ਲਰਤ ਜੋਰ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਮੈ, ਟਾਰਯੋ ਨਾਹਿ ਟਰੰਤ । ਏਕ ਮਾਰਿ ਦੁਇ ਦੁਇ ਕਰਤ, ਦੁਇ ਦੁਇ ਧਰਤ ਪਰੰਤ ॥੫॥੩੪੧॥

larat jor saṅgrām mai, ṭārayo nāh ṭarant | ek mār dui dui karata, dui dui dharat parant |5|341|

Fighting hard in the battle, driven at, they yet turn not; striking one, they make two of him, and two by two men fall to the earth.

Bhai Sahib Chand's Martyrdom

ਜੋਰ ਲਰੈ ਤਹਿ ਖਾਲਸਾ ਆਢੇ ਹੂ, ਮਦਤ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦਾ ਕੀ ਜਾਈ । ਏਕ ਸੋ ਏਕ ਮਹਾਬਲੀ ਸੂਰ, ਲਰੈ ਰਨ ਮੈ ਜੁ ਕਰੈ ਹਥਿ ਆਈ । ਮਾਰਿ ਲਈ ਤਹਾਂ ਫੌਜ ਕਿਤੀ ਜੁ, ਰਹੀ ਸੁ ਅਤੀ ਜੁ ਦਈ ਬਿਚਲਾਵੀ । ਜੀਤ ਭਈ ਤਹਾਂ ਖਾਲਸੇ ਕੀ, ਅਰੁ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਕੀ ਲੋਥ ਉਠਾਈ ॥੬॥੩੪੨॥

The Khalsa fought hard there, staunch, with the aid of Sahib Chand; warrior upon mighty warrior fought hand to hand in the field. Much of the enemy force they slew; what remained, they scattered. The Khalsa won the victory there — and Sahib Chand's body was lifted up, for he had fallen.

ਲੋਥ ਲਿਯੋ ਨਿਰਮੋਹ ਮੈ, ਆਨਿ ਦਿਯੋ ਤਿਹ ਦਾਗ । ਪ੍ਰਾਨ ਦਿਯੋ ਹੁਇ ਖਾਲਸਾ, ਪੂਰਨ ਤਾਕੇ ਭਾਗ ॥੭॥੩੪੩॥

loth liyo niramoh mai, ān diyo tih dāg | prān diyo hui khālasā, pūran tāke bhāg |7|343|

His body was borne to Nirmoh and given to the flames; he gave up his life a Khalsa — his destiny made whole.

The Rajas Turn to the Mughal Emperor

ਕੇਤੇ ਹੀ ਗਾਂਵ ਅਪਾਰ ਨਿਹਾਰ ਕੈ, ਮਾਰਿ ਲਏ ਜਬੈ ਖਾਲਸਾ ਧਾਯੋ । ਰਾਜਨ ਸੋਚ ਕਿਯੋ ਮਨ ਮੈ ਅਬ, ਜੋਰ ਹੀ ਖਾਲਸੇ ਧੂਮ ਉਠਾਯੋ । ਗਾਂਵਨ ਕੇ ਨਰ ਭਾਜਿ ਗਏ ਸੁ, ਬਸੈ ਬਨ ਮੈ ਨ ਰਹੈ ਠਹਰਾਯੋ । ਐਸੇ ਉਪਾਵ ਕੋਈ ਕਰਿਯੈ, ਯਹ ਠਉਰ ਰਹੈ, ਨਹੀਂ ਲੋਤ ਛਿਨਾਯੋ ॥੮॥੩੪੪॥

Seeing the many villages that had aided the foe, the Khalsa charged and struck them. Then the rajas took thought: the Khalsa had raised a mighty stir by sheer strength. The village men had fled and gone, dwelling in the forests, and would not stay. ‘Let some device be found, that our own place may hold and not be snatched away.’

ਤਬੈ ਰਾਵ ਕਹਿਲੂਰ ਕੇ, ਕੀਨੋ ਏਕ ਉਪਾਉ । ਬਿਦਾ ਕਿਯੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੋ, ਅਬੈ ਤੁਰਕ ਪੈ ਜਾਉ ॥੯॥੩੪੫॥

tabai rāv kahilūr ke, kīno ek upāu | bidā kiyo pradhān ko, abai turak pai jāu |9|345|

Then the Kahlur chief found a device: he sent off his envoy — ‘Go now to the Turk.’

ਜਾਇ ਕਹੀ ਸੁਲਤਾਨ ਹੀ ਸੋਂ, ਹਮ ਸੋ ਇਨ ਜੋਰਨਿ ਜੋਰਿ ਕਰੀ ਹੈ । ਮਾਰਿ ਲਿਯੋ ਤਿਹ ਗਾਂਵ ਸਬੈ, ਜੁ ਅਬੈ ਕਹਿਲੂਰ ਪੈ ਚੋਟ ਧਰੀ ਹੈ । ਜਾਨੀ ਨ ਜਾਤਿ ਕਰੈਗੇ ਕਹਾਂ ਸੁ, ਯਹੈ ਬਿਧਿ ਜਾਨਿ ਕੈ ਸਿਸਟਿ ਡਰੀ ਹੈ । ਕੀਜੈ ਅਬੈ ਉਪਰਾਲੋ ਹਮਾਰਾ ਸੁ, ਕਜੋ ਨ ਕਰੋ ਤੁਮਹੁ ਜੁ ਧਰੀ ਹੈ ॥੧੦॥੩੪੬॥

He went and told the Sultan: ‘These have made a mighty coalition against us; they have destroyed all our villages, and now struck a blow at Kahlur. None knows what they will do next — knowing it so, the whole world is afraid. Grant us your help now; why not do what you have already resolved?’

ਆਨਿ ਤੁਰਕ ਕੇ ਕਰਿ ਦਦੀ, ਰਾਜਾ ਕੀ ਅਰਦਾਸ । ਤੁਰਕ ਕਹਯੋ ਇਕ ਓਰ ਸੋ, ਜਾਹੁ ਤਾਸ ਕੇ ਪਾਸਿ ॥੧੧॥੩੪੭॥

ān turak ke kar dadī, rājā kī aradās | turak kahayo ik or so, jāhu tās ke pās |11|347|

The envoy came and laid the raja's plea before the Turk; the Turk said, pointing aside: ‘Go to that one there.’

ਤਉ ਸੁਲਤਾਨ ਕਹਯੋ ਇਕ ਓਰ ਸੋ ਜਾਹੁ ਅਬੈ ਇਹ ਕੈ ਸੰਗ ਭਾਈ । ਸੀਰੰਦ ਵਾਲੇ ਕੋ ਸੰਗਿ ਲਿਯੋ, ਮਿਲਿ ਕੈ ਸਭ ਜਾਹੁ ਕਰੋ ਜੁ ਚਢਾਈ । ਜਉ ਮਿਲਿ ਹੈ ਤੁ ਮਿਲਾਵਹੁ ਆਨ, ਜੁ ਨਾਹ ਮਿਲੈ ਤੁ ਕਰੋ ਹਥਿ ਆਈ । ਐਸੇ ਬਿਚਾਰਿ ਕੈ ਫਉਜੇ ਦਈ, ਮਿਲਕੈ ਜੁ ਸਬੈ ਸਿਰਹੰਦਿ ਮੈ ਆਈ ॥੧੨॥੩੪੮॥

Then the Sultan said: ‘Go now with him, brother; take the lord of Sirhind along, and all together make the assault. If he submits, then bring him to terms; if he will not, then take him by force.’ So resolving, he gave them troops; and all gathered and came to Sirhind.

The Sangat Comes; the Guru Arms Them

ਸੀਰੰਦ ਮੈ ਸਿਰਦਾਰ ਇਕ, ਰਹਿਤ ਤੁਰਕ ਕੋ ਸੋਇ । ਸੰਗਿ ਫਉਜ ਕੇਤੀ ਦਈ, ਚੜਯੋ ਨਿਡਰ ਮਨ ਹੋਇ ॥੧੩॥੩੪੯॥

sīrand mai siradār ika, rahit turak ko soi | saṅg phauj ketī daī, chaṛayo niḍar man hoi |13|349|

In Sirhind was a commander, of the Turk's own faith; a force was given him, and he marched, fearless of heart.

ਏ ਕਉਤਕ ਤਹਿ ਮੰਡਿ ਰਹੇ, ਕਰਤ ਤਾਸ ਬੀਚਾਰ । ਨਗਰ ਨਗਰ ਕੀ ਸੰਗਤੇਂ, ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਦਰਬਾਰ ॥੧੪॥੩੫੦॥

e kautak tah maṇḍ rahe, karat tās bīchār | nagar nagar kī saṅgaten, ā pahuñchī darabār |14|350|

These matters unfolded there as they took their counsel; and meanwhile the sangats of city upon city arrived at the Presence.

ਰਾਖੇ ਤਬੈ ਹਜੂਰ ਪ੍ਰਭੁ, ਕਰਿ ਚਾਕਰ ਦਰਬਾਰਿ । ਮੁਜਰੇ ਲੀਨੇ ਤਿਨਨ ਕੇ, ਪਹਿਰਾਏ ਹਥਿਆਰ ॥੧੫॥੩੫੧॥

rākhe tabai hajūr prabhu, kar chākar darabār | mujare līne tinan ke, pahirāe hathiār |15|351|

The Lord kept them all before him, and made them servants of his court; he received their salutations, and invested them with arms.

ਮਹਾ ਕਾਤਕੀ ਜਾਨ ਕਿ ਦਰਸਨ ਕੋ ਅਏ । ਨਿਰਮਲ ਭਏ ਸਰੀਰ ਕਿ ਦਰਸਨ ਜਬ-ਭਏ । ਰਾਖੇ ਸਬੈ ਹਜੂਰ ਕਿ ਪ੍ਰਭੁ ਪੂਰਨ ਧਨੀ । ਜੀ, ਜੋ ਵਹੁ ਕਰੈ ਸੁ ਹੋਇ, ਕਰੀ ਤਾ ਕੀ ਬਨੀ ॥੧੬॥੩੫੨॥

In the great month of Katak they came for darshan; their bodies were made pure the moment they had darshan. He kept them all before him — the perfect Lord, the Master; whatever He wills comes to pass, and He made it so.

ਰਚਨਾ ਸਭ ਦਰਬਾਰ ਕੀ, ਜੋ ਵਹੁ ਕਰੈ ਸੁ ਹੋਇ । ਰਹੈ ਜੁ ਸਿੱਖ ਹਜੂਰ ਮੈ, ਤਿਹ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕੋਇ ॥੧੭॥੩੫੩॥

rachanā sabh darabār kī, jo vahu karai su hoi | rahai ju sikkh hajūr mai, tih samān nahīn koi |17|353|

All the fashioning is His court's; whatever He does, that comes to be; the Sikh who stays in his Presence — none is his equal.

ਪ੍ਰਭੁ ਪੂਰਨ ਸਾਮਾ ਕਰੀ, ਰਚਹੁ ਜੁਧ ਮਹਮੰਤ । ਸੋ ਸਮਰਥ ਕਾਰਨ ਕਰਨ, ਭੁਮਤ ਮੂੜੁ ਬਹੁ ਜੰਤ ॥੧੮॥੩੫੪॥

prabh pūran sāmā karī, rachahu judh mahamant | so samarath kāran karana, bhumat mūṛ bahu jant |18|354|

The perfect Lord made all ready to wage the mighty war — He, the all-powerful Cause of causes — while many a foolish creature wanders lost.

Besieged on Every Side

ਲਿਯੋ ਸੰਗਿ ਸਮਾਨਨ ਓਰ ਪਠਾਨਨ, ਕੋਪਿ ਚੜਯੋ ਸਿਰਹੰਦ ਕੋ ਸੂਬਾ । ਤਿਉ ਉਤ ਤੇ ਕਹਿਲੂਰ ਕੋ ਰਾਵ, ਚੜਯੋ ਲਿਯੋ ਸੰਗ ਮਹਾ ਦਲ ਦੂਜਾ । ਐਸੇ ਹੀ ਗੁਜਰ ਓਰ ਗਵਾਰ, ਆਏ ਜੁ ਕਿਤੇ ਤਿਹ ਵਾਰ ਨ ਪਾਰੇ । ਯੋ ਉਮਡੇ ਚਹੁ ਓਰ ਅਟਾ, ਮਾਨੋ ਘੇਰਤ ਭਾਨ ਕੋ ਆਨ ਘਟਾ ਰੇ ॥੧੯॥੩੫੫॥

Taking his peers and the Pathans, the subah of Sirhind marched in wrath; and from the other side the Kahlur chief marched too, with a second great host. So too the Gujjars and rustics came, past all reckoning — no near, no far; they surged from every side, so many, as though a storm-cloud had come to swallow the sun.

ਚਹੁ ਓਰ ਘੇਰਾ ਪਰਯੋ, ਜਿਉ ਤਾਰਨ ਮੈ ਚੰਦ । ਤਿਹ ਸਮਾਨ ਛਬਿ ਤਬ ਧਰੀ, ਪ੍ਰਭੁ ਕੋ ਪਰਮ ਅਨੰਦ ॥੨੦॥੩੫੬॥

chahu or gherā parayo, jiu tāran mai chand | tih samān chhab tab dharī, prabh ko param anand |20|356|

The siege closed on all four sides — as the moon amid the stars; such was the splendour the Lord then wore, in supreme bliss.

ਜੈਸਾ ਨਗੀਨਾ ਅੰਗੂਠੀ ਮੈ ਹੋਤ ਸੁ, ਹੋਤ ਹੈ ਚੰਦ ਜੁ ਤਾਰਿਯਨ ਮਾਹੀ । ਜੋ ਘਨ ਮੈ ਬਿਜਰੀ ਚਮਕੈ, ਦਮਕੈ ਤਹਾਂ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜਨ ਮਾਹੀ । ਸਿੰਘ ਇਕੈ ਅਰੁ ਲੱਛ ਪਠੂ ਸਭ, ਭਾਜਤ ਦੇਖਤ ਹੀ ਬਨ ਮਾਹੀ । ਐਸੇ ਮਨੋ ਤਹਾ ਖਾਲਸਾ ਸਿੰਘ ਹੈ, ਓਰ ਨਹੀਂ ਸਮਤਾ ਜਗ ਮਾਹੀ ॥੨੧॥੩੫੭॥

jaisā nagīnā aṅgūṭhī mai hot su, hot hai chand ju tāriyan māhī | jo ghan mai bijarī chamakai, damakai tahān khālasā phaujan māhī | siṅgh ikai ar lacchh paṭhū sabha, bhājat dekhat hī ban māhī | aise mano tahā khālasā siṅgh hai, or nahīn samatā jag māhī |21|357|

As a gem is set in a ring, as the moon among the stars, as lightning flashes in the clouds — so the Khalsa shone amid the armies. One Singh, and the foes a hundred thousand — yet they flee at the mere sight of him, into the forest. Such is the Khalsa Singh there — none in the world its equal.

ਲਗੇ ਮੋਰਚੇ ਤੁਰਕ ਕੇ, ਊਪਰ ਚੜੀ ਕਮਾਨ । ਇਤ ਸਨਮੁਖ ਭਯੋ ਖਾਲਸਾ, ਹੋਤ ਬੀਰ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ॥੨੨॥੩੫੮॥

lage morache turak ke, ūpar chaṛī kamān | it sanamukh bhayo khālasā, hot bīr saṅgrām |22|358|

The Turk's trenches were set, and the bows were drawn; here the Khalsa faced them, and the warriors' battle began.

ਤੋਪ ਛੁਟੈ ਗਰਜੈ ਘਨ ਮੈ, ਲਰਜੈ ਹਿਯਰਾ ਸੁ ਮਰਜੈ ਭਜ ਮਾਹੀ । ਐਸੇ ਮਨੋਜ ਚਲੈ ਭਵ ਚਾਲ, ਹਲੈ ਬਸੁਧਾ ਸਮ ਤਾਸ ਕੀ ਆਹੀ । ਦਾਮਨਿ ਜਿਉ ਚਮਕੈ ਤਿਹ ਠਉਰ ਸੁ, ਲਾਗਤ ਜਾਮ ਗਹੀ ਸੁ ਤਹਾ ਹੀ । ਸੇਤ ਮਨੋ ਬਰਖੈ ਘਨ ਤੇ ਤਹਾ, ਗੋਲਾ ਚਲੈ ਸਮਤਾਸੁ ਅਸਾਹੀ ॥੨੩॥੩੫੯॥

The cannon fired, thundering as in the clouds; hearts trembled, and the fleeing died. So the war swept on like the storm's own march, and the earth shook with the shock of it; lightning flashed at that place, and struck home wherever it fell. As white hail pours from the clouds, so the cannonballs flew, past all reckoning.

ਜਿਹ ਜਨ ਕੇ ਗੋਲਾ ਲਗੈ, ਰਹਿਤ ਜੀਵ ਸੋਈ ਠਉਰ । ਮਨ ਕੀ ਮਨ ਹੀ ਮੈ ਰਹਿਤ, ਕਹਿਤ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਅਉਰ ॥੨੪॥੩੬੦॥

jih jan ke golā lagai, rahit jīv soī ṭhaur | man kī man hī mai rahita, kahit bachan nahīn aur |24|360|

The man the ball strikes stays fixed upon that spot; his mind stays in his mind alone — he can speak no other word.

ਘਨ ਉਮਡਯੋ ਚਹੁ ਓਰ ਤੇ, ਮਹਾ ਪ੍ਰਬਲ ਬਿਸਥਾਰ । ਤਿਉ ਦਲ ਸਤ੍ਰਨ ਕੋ ਅਯੋ, ਨਾਹ ਨ ਪਰਤ ਸੁਮਾਰ ॥੨੫॥੩੬੧॥

ghan umaḍayo chahu or te, mahā prabal bisathār | tiu dal satran ko ayo, nāh na parat sumār |25|361|

The clouds surged from all four sides, a mighty, boundless spread; so the enemy host came on, past all reckoning.

The Battle Like Krishna's Holi

ਸਜਾਮ ਘਟਾ ਉਮੰਡੇ ਚਹੁ ਓਰ ਤੇ, ਯੋ ਉਮੰਡੇ ਦਲ ਦੂਤ ਕੇ ਆਈ । ਦਾਮਨਿ ਜੋ ਦਮਕੈ ਤਰਵਾਰ, ਲਿਯੋ ਕਰਵਾਰ ਫਿਰਾਵਤ ਤਾਹੀ । ਸੂਰ ਕੀ ਸੁਆਬੀ ਤੇ ਧਾਰਿ ਪਰੈ, ਘਨ ਮੈ ਮਨੋ ਤਾਸ ਕਮਾਨ ਕੀ ਨਜਾਹੀ । ਛੁਟਤ ਤੀਰ ਮਨੋ ਰਨ ਮਧਿ ਜੁ ਸਾਵਨ ਕੀ ਬਰਖਾ ਬਰਖਾਹੀ ॥੨੬॥੩੬੨॥

Dark clouds surged from every side — so surged the enemy host in its coming. As lightning flashes, so the sword; the warrior wheels his blade about. From the warrior's mettle it falls, as though a bow-string loosed within the cloud; the arrows fly in the field as the rains of Sawan pour down.

ਚਲਤ ਤੀਰ ਗੰਭੀਰ ਜਹਿ ਅਰਜਨ ਤੀਰ ਸਮਾਨ । ਜਿਹ ਉਰ ਲਾਗਤ ਜਾਤ ਬਿਧਿ, ਛਟਕ ਜਾਤ ਤਿਹ ਪ੍ਰਾਨ ॥੨੭॥੩੬੩॥

chalat tīr gambhīr jah arajan tīr samān | jih ur lāgat jāt bidhi, chhaṭak jāt tih prān |27|363|

Grave arrows fly there, like the arrows of Arjun; whosesoever breast they pierce, that man's life escapes away.

ਘਾਇਲ ਘੁਮਤ ਹੈ ਰਨ ਮੈ, ਜੁ ਲਰੈ ਕਰਿ ਜੋਰਿ ਕਿਯੋ ਘਨਸਾਰਾ । ਝੁਮਤ ਸੂਰ ਗਿਰੇ ਧਰਿ ਪੈ, ਜੁ ਪਰਯੋ ਰਨ ਜੋਰ ਮਹਾ ਬਿਕਰਾਰਾ । ਸ੍ਰੋਨੋ ਚਲਯੋ ਤਿਨ ਕੇ ਤਨ ਤੇ, ਜੁ ਧਰੀ ਛਬਿ ਯੋਂ ਕਰ ਲੋਥ ਕਿਨਾਰਾ । ਜਯੋਂ ਘਨ ਤੇ ਬਰਖਾ ਬਰਖੈ, ਜੁ ਚਲਯੋ ਪ੍ਰਵਾਹ ਰਕਤੁ ਕੋ ਧਾਰਾ ॥੨੮॥੩੬੪॥

ghāil ghumat hai ran mai, ju larai kar jor kiyo ghanasārā | jhumat sūr gire dhar pai, ju parayo ran jor mahā bikarārā | srono chalayo tin ke tan te, ju dharī chhab yon kar loth kinārā | jayon ghan te barakhā barakhai, ju chalayo pravāh rakat ko dhārā |28|364|

The wounded reel about the field; they who fight make of it a dense press. Reeling, the warriors fall to the earth, and a mighty, dreadful fight has fallen. Blood runs from their bodies — such the sight it wears, that corpses line the field's edge. As rain pours from the cloud, so runs the flowing stream of blood.

ਸਕਲ ਸਮਾਜ ਬਿਸਾਰ, ਜੁਝ ਸੂਰ ਰਨ ਮੈ ਪਰਤ । ਚਲਤ ਰਕਤ ਪਰਵਾਹ, ਇਕ ਘਾਇਲ ਰਨ ਮੈ ਫਿਰਤ ॥੨੯॥੩੬੫॥

sakal samāj bisāra, jujh sūr ran mai parat | chalat rakat paravāha, ik ghāil ran mai phirat |29|365|

Forgetting all the world, the fighting warriors fall in the field; the stream of blood flows on, and one wounded man still wanders it.

ਖੇਲਤ ਸੂਰ ਮਹਾ ਰਨ ਮੈ, ਬਨ ਮੈ ਮਨੋ ਸਜਾਮ ਜੀ ਫਾਗੁ ਮਚਾਯੋ । ਦਉਰਤ ਸੂਰ ਲਿਯੋ ਕਰ ਮੈ ਪਿਚਕਾਰਨ ਸੋ ਜੁ ਬੰਦੂਕ ਚਲਾਯੋ । ਸ੍ਰੋਨਤ ਧਾਰਿ ਚਲੀ ਤਿਨ ਕੇ, ਤਨ ਤੇ ਮਨਹੁ ਲਾਲ ਗੁਲਾਲ ਲਗਾਯੋ । ਬਾਗੇ ਬਨੇ ਤਿਨ ਕੇ ਤਨ ਲਾਲ, ਮਨੋ ਰੰਗਰੇਜ ਰੰਗੈ ਰੰਗ ਲਜਾਯੋ ॥੩੦॥੩੬੬॥

The warriors play in the great battle as though Lord Krishna had raised a Holi in the forest. They run, gun in hand, and fired it like a Holi's spray; blood streamed from their bodies as though bright crimson gulal were flung. Their garments turned red upon them, as though they put the very dyer's dye to shame.

ਤਨ ਝਾਰੀ ਕਰਿ ਸੂਰਮਾ, ਸ੍ਰੋਨ ਰੰਗ ਭਰ ਲੀਨ । ਛਿਰਕ ਛਿਰਕ ਫਿਰ ਫਿਰ ਲਰਤ, ਫਾਗਨ ਕੀ ਰੁਤ ਕੀਨ ॥੩੧॥੩੬੭॥

tan jhārī kar sūramā, sron raṅg bhar līn | chhirak chhirak phir phir larata, phāgan kī rut kīn |31|367|

The warrior, drenching his whole body, is filled with the hue of blood; sprinkling and sprinkling, he fights on and on — he has made a Phalgun springtime of it.

ਜੋਧਨ ਜੁੱਧ ਰਚਯੋ ਰਨ ਮੈ, ਬਨ ਮੈ ਮਨੋ ਸਜਾਮ ਜੀ ਰਾਸ ਮਚਾਏ । ਬਾਜੇ ਬਜੇ ਰਨ ਮੈ ਜੁ ਵੇਈ, ਅਰੁ ਨਾਚਤ ਗਿਧ ਸਰੋਜ ਸੁਨਾਏ । ਝੁਮਤ ਸੂਰ ਮਹਾ ਰਨ ਮੈ, ਮਾਨੋ ਦੇਖਤ ਰਾਸ ਉਨੀਦੇ ਸੇ ਆਏ । ਲਾਲ ਨਿਹਾਲੀ ਕੀ ਸੇਜ ਕਿਯੋ, ਧਰ ਸੋਵਤ ਸੂਰ ਪਲੰਗ ਬਿਛਾਏ ॥੩੨॥੩੬੮॥

The warriors made their war in the field as though Lord Krishna were dancing the Ras in the forest. The instruments sound; the vultures dance, and cry out their strain. The warriors reel in the great battle, as though drowsy watchers had come to see the Ras. They made a crimson-quilted couch, and the warriors lie sleeping, their beds spread out upon the earth.

ਬਸੁਧਾ ਸਮ ਕੀਨੋ ਪਲੰਗ, ਰਕਤ ਨਿਹਾਲੀ ਢਾਰ । ਮਹਾ ਉਨੀਦੇ ਹੈਨ ਕੇ, ਸੋਵਤ ਪਾਇ ਪਸਾਰ ॥੩੩॥੩੬੯॥

basudhā sam kīno palaṅga, rakat nihālī ḍhār | mahā unīde hain ke, sovat pāi pasār |33|369|

The earth they made their couch, its quilt of poured-out blood; deep in the sleep of death, they lie with their limbs outstretched.

ਖੇਲਤ ਸੂਰ ਮਹਾਂ ਮਹਮੱਤ, ਮਹਾਂ ਬਲਵੰਤ ਮਹਾਂ ਰਨ ਪਾਯੋ । ਸ੍ਰੋਨ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲਯੋ, ਤਹ ਜੋਗਨਿ ਪੜੂ ਸੁ ਪੂਰ ਭਰਾਯੋ । ਏਕ ਸੋ ਏਕ ਮਹਾਂਬਲੀ ਸੂਰ, ਗਿਰੇ ਧਰ ਪੈ ਸੁ ਯਹੈ ਛੰਬਿ ਛਾਯੋ । ਪੌਨ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲੈ ਜੁ ਤਹਾਂ, ਧਰ ਤੇ ਜੁ ਉਖਾਰ ਕੈ ਰੁਖ ਗਿਰਾਯੋ ॥੩੪॥੩੭੦॥

The warriors play, deep-drunk with valour, most mighty, in the great battle joined. A whole stream of blood flowed; there the yoginis filled their skulls to the brim. Warrior upon mighty warrior fell to the earth — this the sight that overspread it. A rushing wind blew there, as though it uprooted trees from the ground and cast them down.

The Guru Crosses the River, and Withdraws to Bisali

ਮਹਾ ਪ੍ਰਬਲ ਰਨ ਤਹ ਪਰਯੋ, ਸਹਿ ਨ ਸਕਤਿ ਭੁਅ ਭਾਰ । ਪੜੂ ਪੂਰਿ ਜੋਗਨਿ ਚਲਤਿ, ਸ੍ਰੋਨਤ ਕੀ ਤਹਾਂ ਢਾਰਿ ॥੩੫॥੩੭੧॥

mahā prabal ran tah parayo, sah na sakat bhua bhār | paṛū pūr jogan chalati, sronat kī tahān ḍhār |35|371|

A most mighty battle fell there; the earth could not bear the weight of it. The yoginis go, filling their skulls, pouring out the blood there.

ਸਾਤਿ ਪਹਰ ਲੌ ਰਨ ਪਰਯੋ, ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਬਲ ਇਕ ਸਾਰ । ਹਟੀ ਫੌਜ ਤੁਰਕਾਨ ਕੀ, ਸਤਿਗੁਰੁ ਕਿਯੋ ਬਿਚਾਰ ॥੩੬॥੩੭੨॥

sāt pahar lau ran parayo, mahān prabal ik sār | haṭī phauj turakān kī, satigur kiyo bichār |36|372|

Seven watches long the battle raged, most mighty, all as one; the Turks' force fell back, and the True Guru took thought.

ਛੋਡਿ ਦਿਯੋ ਤਬ ਥਾਨ ਨਿਰਮੋਹ ਕੋ, ਪਾਰ ਭਏ ਜਬ ਸਾਇਰ ਤੀਰਾ । ਏਕ ਸੋ ਏਕ ਮਹਾਂ ਬਲੀ ਸੂਰ, ਪਰੀ ਚਲ ਚਾਲ ਰਹਯੋ ਨਹੀਂ ਧੀਰਾ । ਕੋਪ ਚਲੇ ਜੁ ਪਠਾਨ ਵੇਈ ਫਿਰਿ, ਜੁੱਧ ਮਚਯੋ ਦਰਿਆਉ ਕੇ ਨੀਰਾ । ਜੁੱਝਤ ਸੂਰ ਮਹਾ ਮਹਮੱਤ, ਨ ਚਿੰਤ ਭਏ ਤਜਿ ਦੇਹ ਸਰੀਰਾ ॥੩੭॥੩੭੩॥

He then left the place of Nirmoh, when they had crossed to the river's far shore. Warrior upon mighty warrior — the march swept on, no calm remained. The Pathans came on again in wrath, and the battle raged at the river's water; the warriors fight, deep-drunk with courage, and careless give up their bodies.

ਸਵਾ ਪਹਿਰ ਲੌ ਰਨ ਪਰਯੋ, ਮਹਾ ਪ੍ਰਬਲ ਇਕ ਸਾਰ । ਬਹੁਤ ਸੂਰ ਜੁੱਝੇ ਤਹਾਂ, ਤਬ ਯਹ ਕਿਯੋ ਬਿਚਾਰ ॥੩੮॥੩੭੪॥

savā pahir lau ran parayo, mahā prabal ik sār | bahut sūr jujjhe tahān, tab yah kiyo bichār |38|374|

A watch and a quarter the battle raged, most mighty, all as one; many warriors fought there — then the Guru took this thought:

ਪ੍ਰਭੁ ਸੇ ਪੁਰਖ ਕੀ ਸਰਨ ਗਹੁ ਰੇ ਮਨਾ, ਆਨ ਓਸਰ ਬਨਾ ਦਾਵ ਤੇਰੇ । ਖੇਲ ਕੀਨੋ ਧਨੀ, ਭਰਮ ਭੁਲੀ ਘਨੀ, ਨਾਹਿ ਰਾਖਿਤ ਮਾਨ ਕਿਰੇਗੁ ਕੇਰੇ । ਜੀਵ ਅਰੁ ਜੰਤ ਭਰਮਾਇ ਦੀਨੇ ਸਕਲ, ਸਭੈ ਸੰਸਾਰ ਨਿੰਦਾ ਸੁ ਹੇਰੈ । ਕਿਯੋ ਸਭ ਜਾਨਿ ਪ੍ਰਮਾਨ ਏਤਾ ਕਹੋ, ਰਾਖਿਜੈ ਸਰਨਿ ਪ੍ਰਭੁ ਜੀਵ ਤੇਰੇ ॥੩੯॥੩੭੫॥

prabh se purakh kī saran gahu re manā, ān osar banā dāv tere | khel kīno dhanī, bharam bhulī ghanī, nāh rākhit mān kireg kere | jīv ar jant bharamāi dīne sakala, sabhai sansār nindā su herai | kiyo sabh jān pramān etā kaho, rākhijai saran prabh jīv tere |39|375|

‘Take the refuge of the Lord-Being, O mind — another chance is now your move. The Master has made this play; delusion has led the many astray; He keeps not the pride of anyone. All creatures He has set wandering in delusion, and the whole world looks on with its blame. Knowing all this for truth, I say only this: keep me in your refuge, O Lord — I am your creature.’

ਰਾਖ ਲਿਯੋ ਪ੍ਰਭੁ ਜੀ ਤਬੈ, ਐਸੇ ਕਿਯੋ ਬਿਚਾਰ । ਦਿਯੋ ਫੇਰ ਦਲ ਤੁਰਕ ਕੇ, ਮਹਾ ਪ੍ਰਬਲ ਬਲ ਧਾਰ ॥੪੦॥੩੭੬॥

rākh liyo prabh jī tabai, aise kiyo bichār | diyo pher dal turak ke, mahā prabal bal dhār |40|376|

The Lord then protected them, resolving thus; once more He drove back the Turks' army, wielding a mighty strength.

ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਹਾ ਬਲ ਧਾਰ, ਬਿਦਾਰ ਦਏ ਦਲ ਤੁਰਕਨ ਕੇਰੇ । ਐਸੀ ਭਈ ਪ੍ਰਭੁ ਕੀ ਰਚਨਾ, ਸਭਿ ਭਾਜਿ ਗਏ ਫਿਰਿ ਆਏ ਨ ਨੇਰੇ । ਰਾਵ ਬਿਸਾਲੀ ਕੋ ਆਨਿ ਮਿਲਯੋ, ਕਰ ਜੋਰਿ ਕਹਯੋ, ਹਮ ਸੇਵਕ ਤੇਰੇ । ਕੀਨੀ ਮਜਾ ਤਿਹ ਠਉਰ ਪ੍ਰਭੁ, ਸੁ ਕਿਯੋ ਤਿਹ ਥਾਂਵ ਤਿਹੀ ਪੁਰ ਡੇਰੇ ॥੪੧॥੩੭੭॥

Guru Gobind Singh, wielding great might, shattered the army of the Turks. Such was the Lord's making that all fled, and came not near again. Raja Bisali came and met him, and with joined hands said: ‘We are your servants.’ The Lord took his ease at that place, and pitched his camp there, in that town.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਸੋਭਾ ਗ੍ਰੰਥੇ ਜੁੱਧ ਨਿਰਮੋਹ (ਗੜ੍ਹ) ਕਾ ਬਰਨਨੰ ਨਾਮ ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਸੰਪੂਰਨਮਸਤੁ ਸੁਭਮਸਤੁ ॥੯॥ Here ends the ninth chapter of the book Sri Gur Sobha, named the Telling of the Battle of Nirmoh Garh. May it be complete; may it be blessed.